A keni ndëgjuar për Artritin e të miturve, i cili shfaqet para moshës 16 vjeçare

loading...

Shkruar nga Dr Besim Demolli – Reumatolog

👨‍🔬 MUAJI KORRIK ËSHTË MUAJI I NDËRGJEGJËSIMIT PËR ARTRIT TË TË MITURVE APO THËNË MË DREJTË PËR ARTRITIN I CILI SHFAQET PARA MOSHËS 16 VJEÇARE!

🎯 Çfarë është artriti idiopatik i të miturve?
🔷 Artriti Idiopatik i të miturver (artriti juvenile idiopatik) është një emër i përgjithshëm për disa lloje të artriteve. “Juvenil” do të thotë se prek të rinjtë, “idiopatik” do të thotë që ne s’ e dimë se çfarë është shkaku, dhe “artriti” do të thotë inflamacion i nyjeve. Artriti Idiopatik i të rinjve quhej Artriti kronik i të miturve (JCA). Në disa vende quhet Arthrit Reumatoid Juvenile (JRA), dhe nganjëherë njerëzit thjesht e quajnë Artriti i të miturve (JA).
🔷JIA është artrit kronik që fillon te fëmijët nën moshën 16 vjeçare. Shkakton inflamacion në një ose më shumë nyje për 6 javë ose më gjatë.
🔷 JIA mund të paraqitet në shumë mënyra të ndryshme dhe mund të shkojë në ashpërsi. Më së shumti prek nyjet dhe indet përreth, megjithëse mund të ndikojë në organe të tjera si sytë. Disa nga simptomat dhe shenjat e një nyje të përflakur përfshijnë ënjtje të nyjes, dhembje, ngurtësi (veçanërisht në mëngjes) dhe ngrohtësi rreth kyçit. Fëmija juaj mund të mos i ketë të gjitha këto në çdo nyje që është e përflakur. Më rrallë, fëmija juaj mund të ketë edhe simptoma të tjera si ethe, skuqje, humbje e oreksit dhe humbje peshe.

🎯 Çfarë do të thotë kronike?
🔹 dhembje, ënjtje ose ngurtësim i nyjes
🔹 Nyja/nyjet janë të nxehta kur në prekje
🔹 Lodhje e theksuar
🔹 Ethe që vazhdon të përsëritet herë pas here
🔹 Zakonisht prekë njërin ekstremitet por jo si pasojë e një lëndimi

📌 Euria e sëmundjes mund të jenë akute (duke filluar papritmas ose jetëshkurtra) ose kronike (që zgjasin më gjatë, por jo domosdoshmërisht përgjithmonë). JIA konsiderohet një gjendje kronike pasi nyjet e përfshira janë të përflakur për të paktën 6 javë dhe kurse trajtimi mund të lehtësojë simptomat që s’ çon në një ‘kurë’. Kjo do të thotë që kur një fëmijë diagnostikohet me JIA, është e pamundur të thuhet saktësisht se sa do të zgjasë gjendja. JIA mund të vazhdojë me muaj ose vite. Ndonjëherë simptomat largohen, zakonisht pas tretmanit. Kjo quhet remission. Remisioni mund të zgjasë me muaj, vite ose për tërë jetën. Deri në 50% të fëmijëve me JIA mund të shkojnë në remision të plotë para moshës madhore.

🎯 Sa i zakonshme është JIA?
⚠ JIA prek të paktën një fëmijë në çdo 1.000 banorë në Australi. Ka të paktën 5,000 fëmijë në Australi me JIA.

🔥 Kjo fletë informacioni ka të bëjë me Artritin Idiopatik të të miturve (JIA), shkakun, tretmanin dhe çfarë mund të thotë për fëmijën tuaj dhe familjen tuaj.

👨‍🔬 Dëgjimi se fëmija juaj ka JIA mund të jetë një shok pasi njerëzit mendojnë se artriti është një gjendje që prek vetëm të moshuarit. Ju mund të ndjeheni të mbingarkuar nga diagnostikimi i JIA. Kjo është normale – ka shumë gjëra për të menduar. Ju ndoshta do të keni shumë pyetje. Ju mund të dëshironi të bëni një listë me pyetje për të pyetur edukatorin/rheumatolog ose infermieren reumatologjike të fëmijës tuaj në takimin tuaj të ardhshëm. Ju mund të keni nevojë të dëgjoni përgjigjet disa herë. Eshte ne rregull. Është e rëndësishme që ju dhe fëmija juaj të dini për JIA.

🎯 Çfarë e shkakton JIA-n?
👨‍🔬 Ne s’ dimë shkaqet e JIA. Sidoqoftë, ne e dimë se është një sëmundje auto-imune. Trupi ynë ka një sistem imunitar që lufton mikrobet ose viruset për të na mbajtur të shëndetshëm. Ndonjëherë sistemi imunitar i trupit gabon një pjesë normale të trupit për diçka të huaj (si mikrob) dhe fillon të sulmojë vetë trupin. Në JIA sistemi imunitar sulmon nyjet. Ky quhet një proces auto-imunitar. Ne s’ e kuptojmë saktësisht se si, ose pse ndodh kjo.

🚻 JIA s’ është e trashëgueshme – s’ kalohet nga prindi tek fëmija. Është e rrallë që dy fëmijë në të njëjtën familje të kenë JIA, megjithëse kjo mund të ndodhë. Gjenet luajnë një rol, por janë vetëm një nga një numër faktorësh të domosdoshëm për zhvillimin e JIA.

👨‍🔬 Të kesh JIA s’ është faji i askujt. s’ ka asgjë që dikush ka bërë, ose s’ ka bërë që e shkaktoi JIA. Ka mite që JIA është shkaktuar nga të qenit shumë i ftohtë, duke jetuar në një klimë të ftohtë ose duke ngrënë ushqime të veçanta. Asnjë nga këto në fakt s’ kontribuon që një fëmijë të marrë JIA.

🎯 Si diagnostikohet JIA?
✅ JIA mund të shfaqet si sëmundje të tjera të fëmijërisë dhe mund të jetë e ndryshme nga një fëmijë tek tjetri, kështu që mjeku i fëmijës tuaj do të bëjë shumë pyetje dhe do të bëjë një ekzaminim mjekësor të fëmijës tuaj. Mjeku mund të urdhërojë disa nga testet e mëposhtme.

🔻 Testet e gjakut që kërkojnë për inflamacion CRP, ESR, hemogrami komplet (FBC), autoantitrupat, elektrolitët, funksioni i mëlçisë dhe veshkave, HLA-B27 (shënues gjenetik), faktori reumatoid (RF) anti citrulinciklin peptide (anti-CCP);
🔻Rrezet X, ultratingulli, CT Scan, MRI, skanimi i kockave
🔻 Elektrokardiogrami (ECG) për të kontrolluar zemrën e fëmijës tuaj
🔻 Aspirimi nga nyja e inflamuar
🔻Aspirati i palcës së eshtrave (por kjo është më pak e zakonshme)

⚠ s’ ka asnjë test për të diagnostikuar JIA. Mund të jetë e vështirë për familjet dhe fëmijën e tyre të përballojnë pasigurinë e një diagnoze.

👨‍🔬 Ekipi i Kujdesit Shëndetësor
🔥 Një gamë e profesionistëve të kujdesit shëndetësor mund të përfshihen në ndihmën e fëmijës tuaj me JIA dhe familjen tuaj të menaxhojë artritin:
🔷 Fëmija dhe familja e tyre
🔷 Reumatologu pediatrik
🔷 Infermiere reumatologjike
🔷 Fizioterapist (Fizio)
🔷 Terapist Profesional (OT)
🔷 Dietolog
🔷 Okulist / Optometrist
🔷 Këshilltar / Psikiatër / Psikolog
🔷 Farmacist
🔷 Pediatrist
🔷 Dentist
🔷 Mësues
🔷 Grupi I mbështetjes

🎯 trajtimi për JIA
👨‍🔬 JIA është e ndryshme për secilin fëmijë, kështu që trajtimi i tyre do të nevojitet të përshtatet për nevojat e tyre specifike. Gjetja e tretmanit të duhur për fëmijën tuaj me JIA mund të marrë kohë, të përfshijë triazhimin dhe tretmanin me terapi të ndryshme, nevojitet të ndryshohet Po qe se JIA përparon ose acarohet.

🔥 Qëllimet e tretmanit janë:
📌 Për të pakësuar inflamacionin
📌 Për të pakësuar dhembjen (zakonisht për shkak të inflamacionit)
📌 Për të parandaluar (ose ngadalësuar) dëmtimin e nyjeve
📌Për t’u siguruar që nyjet vazhdojnë të punojnë sa më mirë që të munden
📌 Për ta rikthyer fëmijën tuaj në aktivitetet e tyre normale dhe për të parandaluar që artriti të ndërhyjë në një mënyrë jetese të plotë dhe aktive.

👨‍🔬 Trajtimet kryesore për artritin përfshijnë:
🔸 Barnat për të kontrolluar inflamacionin (përfshirë tabletat, injeksionet, infuzionet, pikat e syrit)
🔸 Ushtrime për t’i mbajtur nyjet të lëvizin mirë dhe muskujt të forte
🔸 Splinta për të mbështetur nyjet
🔸 Injeksione të kyçeve për të pakësuar inflamacionin në nyje të veçantë
🔸 Strategjitë e menaxhimit të dhembjes për të pakësuar dhembjen dhe për të ndihmuar fëmijën tuaj të përballet me dhembjen.

👨‍🔬 Medikamentet për JIA
🔻Ka shumë medikamente që përdoren për tretmanin e JIA. Mjeku mund të përshkruaj së pari një anti-inflamator jo-steroide (NSAID) dhe Po qe se JIA s’ kontrollohet mirë mund të përshkruhet njëmedikament tjetër siç është një kortikosteroid, medikamente modifikues të sëmundjes reumatike (DMARD) ose terapi biologjike. Ndonjëherë fëmijët kërkojnë një kombinim të këtyre medikamenteve për të mbajtur nën kontroll JIA-në e tyre. Mund të kërkohen edhe medikamente të tjera për lehtësimin e dhembjes (analgjezik). Është e rëndësishme të mos ndaloni asnjë prej këtyre barnave pa kontaktuar më parë me mjekun.

📌Disa nga barnat të cilat përdoren janë si më poshtë.
🔹 NSAIDs ( Nurofen, Brufen, Celebrex, Naprosyn, Orudis, Voltaren)
🔹 Paracetamol (Panadol, Panamax, Panadol Osteo)
🔹 Prednisolone, Prednisone (Panafcort, Panafcortelone, Predsone, Predsolone, Solone, Sone)
🔹 Sulfasalazine ( Salazopyrin)
🔹 Methotrexate ( Methoblastin)
🔹 Hydroxychloroquine (Plaquenil)
🔹 Leflunomide (Arava, Arabloc)
🔹 Mycophenolate mofetil (Cellcept, Myfortec)
🔹 Azathioprine (Imuran, Azamun, Azapin)
🔹 Cyclophosphamide (Cycloblastin, Endoxan)
🔹 Amitriptyline (Endep)
🔹 Abatacept (Orencia)
🔹 Adalimumab (Humira)
🔹 Anakinra (Kineret)
🔹 Etanercept (Enbrel)
🔹 Tofacitinib (Xeljanz)

🎯 Pesë mënyra për t’i bërë fëmijët të rrinë në planet e tyre të tretmanit
Ndiqni këto këshilla për të ndihmuar fëmijën tuaj të përmbahet me programin e përshkruar të terapisë JIA.

Biseda me fëmijët për të marrë barnat ose kryerjen e ushtrimeve të tyre mund të jetë një detyrë e ndërlikuar. Këtu janë disa rregulla për të mbajtur mend:
1. Rutinë – bëjeni zakon që fëmija juaj të bëjë ushtrimet e tij/saj ose të marrë barnat e tij/saj. Vendoseni mënjanë në të njëjtën kohë çdo ditë ose javë, sipas nevojës.
2. Shpërblejeni fëmijën tuaj me çmime të përshtatshme për moshën dhe qëllime të përshtatshme për t’iu përmbajtur planit të tyre të tretmanit. Darka jashtë, një udhëtim në shesh patinazhi ose një kuti me penat, të gjithë mund të kenë vendin e tyre në një sistem shpërblimi bazuar në pikat e grumbulluara gjatë ditëve dhe javëve.
3. Siguroni fëmijën tuaj që marrja e barnave të tij/saj të bëjë një ndryshim të madh në mënyrën se si ndihet. Mund të mos ndryshojë se si ndihet ajo sot, por do të sjellë ndryshim brenda disa ditësh, javë ose vitesh.
4. Heqni dorë nga kontrolli kur fëmija juaj është gati të marrë medikamentet e tij/saj më vete. Lënia e një adoleshenti të përgjegjshëm të jetë përgjegjës për medikamentet e tij, kurse ende e monitoron në mënyrë të arsyeshme, e ndihmon atë të marrë përgjegjësinë për shëndetin e tij/saj në planin afatgjatë.
5. Kujtoni fëmijën tuaj kur të jetë e nevojshme. Të gjithë kanë nevojë për një kujtesë të vogël çdo herë e më pas. Angazhimi juaj për planin e tretmanit të fëmijës tuaj është po aq i rëndësishëm sa edhe i saj. Por kur kujtoni, bëjeni një inkurajim pozitiv- shmangni bezdisjen.

🎯 Injeksionet në nyje
🔷 Injeksionet e kyçeve zvogëlojnë inflamacionin dhe dhembjen në nyje të enjtura. Po qe se keni vetëm disa nyje të enjtura ato mund të jenë terapia e vetme që ju nevojitet. Po qe se një fëmijë me JIA tashmë është në barna dhe ende ka nyje të enjtura, injeksione të kyçeve mund të kurseni që të rritni dozat e tyre ose t’i ndryshoni ato.
🔷 Injeksione me steroide kryhen në një klinikë spitalore ose në njësinë e kirurgjisë ditore. Përdoren krem anestezik lokal, “gaz për të qeshur”, qetësues ose anestetikë të përgjithshëm.
🔷 Mjeku do të fusë një gjilpërë në një nyje për të larguar pak lëng, dhe pastaj të injektojë steroidet. Shumica e fëmijëve vërejnë se nyja është shumë më pak e lënduar dhe e enjtur brenda disa ditësh pas injektimit. Injeksione mund t’i bëjnë nyjet të ndjehen më mirë me javë, muaj apo edhe më gjatë.

🔥 Uveiti
📌 Uveiti është inflamacion që shfaqet në sy. Inflamacioni është normalisht një nga reagimet mbrojtëse të trupit ndaj infeksionit ose dëmtimit, por në sëmundje të tilla si uveiti, inflamacioni i pakontrolluar mund të shkaktojë dëme. Uveiti është problemi më i zakonshëm i syve që shoqërohet me artrit idiopatik të të miturve (JIA). Uveiti është më i shpeshtë tek fëmijët që kanë një antitrup pozitiv anti-bërthamor (ANA)
📌 Ekzistojnë lloje të ndryshme të uveiteve të shoqëruar me JIA. Forma më e zakonshme e uveitit s’ ka simptoma (uveiti i heshtur ’), kjo është arsyeja pse kontrollet e rregullta të syve janë esenciale. Sidoqoftë, fëmija juaj mund të ankohet për mjegullimin e shikimit, ndjeshmërinë ndaj dritës dhe rrallë, skuqjen e syve ose dhembjen. Po qe se lihet i patrajtuar, uveiti mund të rezultojë në humbje të shikimit.
📌 Meqenëse s’ mund të ketë simptoma, të gjithë fëmijët me JIA nevojitet të vlerësohen rregullisht nga një okulist (mjek specialist i syve). Okulisti do të shikojë në pjesën e pasme të syve të fëmijës tuaj me një mikroskop të veçantë të quajtur llambë e çarë. Disa fëmijë mund të vlerësohen nga një optometrist, veçanërisht fëmijët më të rritur (p.sh. mbi 8 vjeç). Sa shpesh nevojitet të shihet çdo fëmijë do të vendoset nga okulisti ose optometristi i tyre. Për fëmijët pa uveiti ato mund të shihen fillimisht çdo tre muaj, me kalimin e kohës kjo mund të shtrihet në më rrallë (psh. Në një periudhë gjashtë mujore). Fëmijët me uveit aktiv mund të nevojitet të shihen shumë më shpesh nga një okulist, por mjeku i fëmijës tuaj do ta drejtojë këtë plan.
📌 Po qe se shfaqet uveiti, okulisti dhe reumatologu do të punojnë së bashku për të trajtuar fëmijën tuaj për të parandaluar dëmtimin e përhershëm të syrit. trajtimi mund të kërkojë pika steroide në sy. Ndonjëherë kërkohen pika të tjera të syrit. Po qe se syri s’ bie nën kontroll nga uveiti ose uveiti është i rëndë, fëmija juaj mund të kërkojë barna të tjera per-orale ose injeksion.

👨‍🔬 Dieta dhe JIA
✅ s’ ka asnjë dietë të veçantë që është treguar efektive për artritin.
✅ Shumë pak dieta ose ushqime janë testuar në një mënyrë shkencore. Rekomandimi i zakonshëm për një fëmijë me sëmundje reumatike është që ata të hanë një dietë standarde të ekuilibruar. Megjithatë disa ushqime dhe vajra kanë veti anti-inflamatore dhe antioksiduese. Kjo perfshin:
🔸 Vaj ulliri
🔸 Peshqit që janë të pasura me omega-3 si salmon, ton, skumbri
🔸 Frutat dhe perimet, veçanërisht frutat e kuqe dhe vjollcë si qershi, luleshtrydhe, boronica
🔸 Ushqimet vegjetariane të pasura me vitaminë K si brokoli, spinaqi, marule, kale
🔸 Agrumet e pasura me vitamina C
🔸 Arra të tilla si arra, arra pishe, fistekë dhe bajame
🔸 Fasule, si pinto, veshka e zezë, e kuqe dhe garbanzo
⚠ Po qe se kortikosteroidet janë një pjesë e barnave të fëmijës tuaj, atëherë është e rëndësishme të kufizoni marrjen dietike të yndyrave dhe natriumit dhe të siguroheni që ata marrin mjaft kalcium në dietë ose kombinim të dietave dhe shtojcave të kalciumit. Mjeku i fëmijës tuaj do të këshillojë Po qe se nevojitet të merren këto.

👨‍🔬 A ka ndonjë dietë pa gluten ndonjë ndikim në JIA?
⚠ Pasja e një çrregullimi autoimun rrit mundësinë e gjetjes së një tjetri. Sëmundja celiacia është një sëmundje autoimune. Një dietë pa gluten është një domosdoshmëri mjekësore Po qe se një fëmijë është diagnostikuar me sëmundjen celiacia. Flisni me mjekun ose dietologun Po qe se jeni i shqetësuar se fëmija juaj ka sëmundje celiake ose ndjeshmëri ndaj glutenit.

🔥 Ushtrimet
🔷 Ushtrimi i rregullt ditor është i rëndësishëm në ruajtjen e forcës së muskujve dhe kockave, zvogëlimin e dhembjes, rritjen e niveleve të energjisë, uljen e ngurtësisë së nyjeve, ankthit dhe përmirësimin e gjumit gjatë natës. Fëmijët me JIA nevojitet të zgjedhin aktivitetet që ata pëlqejnë dhe që ata mund të bëjnë me miqtë dhe familjen e tyre. Llojet e ushtrimit:
🔷 Gama e lëvizjes – ndihmon në uljen e ngurtësisë dhe përmirësimin e lëvizjes së nyjeve. Më efektive Po qe se bëhet çdo ditë, por mund të jetë e vështirë për tu ruajtur. Fëmija mund të zgjedhë cilat ushtrime ROM funksionojnë më mirë në nyjet më të forta dhe t’i bëjnë ato sa më shpesh që të jetë e mundur. Bërja e ushtrimeve ROM në dush mund të jetë më e lehtë dhe është mjaft e lehtë për të bërë edhe kur nyjet janë të dhimbshme ose të fryrë.
🔷 Shtrirja – Shtrirja mund të zvogëlojë ngurtësinë dhe të ndihmojë që nyjet dhe muskujt të jenë fleksibël. Kjo mund t’i bëjë aktivitetet e përditshme shumë më të lehta. Shtrirja gradualisht zgjeron gamën e lëvizjes duke përmirësuar fleksibilitetin e muskujve. Shtrirja gjithashtu mund të ndihmojë një fëmijë të lëvizë më të qetë. nevojitet të bëhet pas një ngrohje 5-10 min, 3-4 herë në javë, pasi një dush mund të ndihmojë, bëhet ngadalë dhe mbahet për 20 sekonda.
🔷 Forcimi – Forcimi i muskujve ndihmon në mbështetjen e nyjeve, gjë që është shumë e rëndësishme për fëmijët me JIA.Ushtrimet izometrike është duke ushtruar pa lëvizur nyjen. Ushtrimet izotonike janë ushtrime që përfshijnë lëvizjen e nyjes dhe rezistenca mund të shtohet duke përdorur peshën e trupit, bandat elastike të ushtrimeve ose peshat. Rezistenca mund të shtohet Po qe se mund të plotësoni me lehtësi dy grupe prej 10 përsëritjes së një stërvitje, mund të shtoni pak rezistencë. Ju dhe fëmija juaj mund të ndjeheni të tronditur nga të gjitha ushtrimet që ju janë dhënë. Bisedoni me fizioterapistin se si ta bëni këtë më realiste.
🔷 Fitnes kardiovaskular – Aftësia e trupit për të bërë një aktivitet si noti ose ecja për një periudhë të zgjatur. Mund të ndihmojë në mbajtjen e një peshe të shëndetshme, të ndihmojë kontrollin e dhembjes dhe përmirësimin e gjumit dhe gjendjes shpirtërore. Çdo aktivitet i vazhdueshëm do të ndihmojë. Not, gjimnastikë me ujë, hidroterapi, ecje e shpejtë, patinazh në linjë, vallëzim dhe çiklizëm mund të jenë më të lehta për fëmijët që kanë JIA.
🔷 Shënim: Mund të marrin pjesë në aktivitete me ndikim dhe sporte të kontaktit konkurrues Po qe se sëmundja e tyre kontrollohet mirë dhe ata kanë aftësi të përshtatshme fizike.
🔷 Fizioterapi: fizioterapistët mund të sigurojnë një plan të individualizuar të ushtrimeve për të ruajtur funksionin enyjeve, për të shmangur dëmtimin e lidhur me ushtrimet dhe ndihmat e splinimit ose lëvizjes. Ky plan mund të përfshijë hidroterapi / fizioterapi ujore, taping, masazh, copëza, pako për ngrohje ose akull dhe gjilpërë të thatë.

🎯 Splintët
✅ Splintët mund të sugjerohen për arsye të ndryshme, të tilla si të pushoni nyjen dhe të zvogëloni dhembjen ose të poziciononi saktë nyjet për të parandaluar deformimin dhe për të përmirësuar funksionimin. Mund të jetë e gatshme nga materiale të buta, fleksibël, siç janë neoprene, ose të bëra me porosi nga terapisti i punës (OT) ose fizioterapist nga një lloj plastike që të përshtatet posaçërisht në bashkimin (et) e fëmijës tuaj.
✅ Splintat pushues të veshur gjatë natës e mbajnë nyjen në një pozitë të mirë. Kjo ndihmon në sjelljen dhe përdorimin e nyjës. Splinat e punës janë të veshur gjatë ditës për të ruajtur pozicionin, funksionin dhe dhembjen gjatë aktiviteteve të ditës.
✅ Ortotikët ose futjet e këpucëve mund të ndihmojnë në ndryshimet në gjatësinë e këmbëve ose problemet e ekuilibrit. Një podiatrist mund të vlerësojë ecjet dhe të matë, pajisje të hedhura, të përshtatshme ortotike.

🚻 Lodhje
🔻 Fëmijët me sëmundje aktive, veçanërisht ata që përjetojnë flakërime, ka më shumë të ngjarë të ndjehen të lodhur.
🔻 Inflamacioni kronik nga JIA aktive dhe efektet e tij në trup mund të prodhojë lodhje
🔻 dhembja shkakton edhe lodhje
🔻 Sindromi I lodhjes kronike dhe fibromialgjia janë kushte të tjera, të cilat shkaktojnë lodhje ekstreme të vazhdueshme
🔻 Inflamacioni i shkaktuar nga JIA mund të ndikojë në atë se si trupi përpunon hekurin që çon në mungesë hekuri (anemi) dhe lodhje
🔻Disa medikamente mund të shkaktojnë lodhje.
🔻 Çështjet shëndetësore emocionale mund të shkaktojnë lodhje
🔻Fëmijët që s’ kanë aktiv aktiv JIA mund të kenë ende dhembje kronike Po qe se nyjet e tyre dëmtohen, gjë që ka më shumë të ngjarë të shkaktojë lodhjen e tyre sesa procesi i inflamacionit.

⚠ Si mund që ju dhe fëmija juaj të ruaj ritmin e aktiviteteve të tyre?
📌 Merrni kontrollin. Ndryshimi i medikamenteve ose përdorimi i terapive jo të duhura mund të ndihmojë kontrollin më të mirë të dhembjes dhe inflamacionit të fëmijës tuaj, dy nga nxitësit më të zakonshëm. Bisedoni me mjekun e fëmijës tuaj për opsionet. Gjithashtu, nevojitet të kontrolloni Po qe se fëmija juaj ka një gjendje tjetër shëndetësore që shkakton lodhje të vazhdueshme.
📌 Fle mire. JIA mund të ndikojë në cilësinë e gjumit, kështu që inkurajoni fëmijën tuaj të praktikojë higjenën e mirë të gjumit. Kjo përfshin ngjitjen në një orar të rregullt të gjumit, shmangien e kafeinës para gjumit dhe krijimin e një rutine relaksuese të gjumit (për shembull, dushe të ngrohtë ose banjë, lexim, dëgjim i muzikës relaksuese).
📌 Bëj lëvizje. Ushtrimi ju jep më shumë energji, qëndrueshmëri, muskuj më të fortë dhe mund të përmirësojë gjumin. Studimet tek të rriturit tregojnë se aktiviteti në rritje përmirëson lodhjen. Ecja, biçikleta ose noti janë mundësi e shkëlqyeshme. Reumatologu i fëmijës tuaj ose një fizioterapist mund të sugjerojnë aktivitete të tjera.
📌 Ndaloni stresin. Stresi në shkollë ose në shtëpi mund të shkaktojë lodhje dhe gjumë të dobët, dhe depresioni klinik ka shumë më shumë të ngjarë te fëmijët me JA. Një terapist ose psikolog mund të sugjerojë mënyra për të lehtësuar ankthin.
📌Hani i zgjuar. Një dietë ushqyese mund të ndihmojë fëmijën tuaj të mbajë një peshë të shëndetshme. Po qe se fëmija juaj është një ngrënës i lezetshëm ose ka një dietë me sheqerushqimeve të përpunuara, ato mund të mos marrin ushqimin e nevojshëm. Mjeku juaj ose një dietolog i regjistruar mund t’ju ndihmojë të kuptoni se çfarë dieta e fëmijës tuaj mund të mungojë, si hekuri për të parandaluar aneminë.
📌 s’ ka asnjë mënyrë me një madhësi të përshtatshme për të menaxhuar lodhjen. Puna me fëmijën tuaj dhe mjekun e tij për të gjetur shkaqet e mundshme është hapi i parë.

👨‍🔬 Si mund të menaxhohet dhembja në JIA?
🔸 Shumë faktorë mund të ndikojnë në fillimin dhe këmbënguljen e dhembjes muskulore-skeletore te fëmijët me JIA: gjumë jo i mirë, lodhje, dietë jo të shëndetshme, humor i ulët, pasiviteti, vendi i dhembjes, aktiviteti i sëmundjes dhe ashpërsia, aftësia për të përballuar fëmijën tuaj, përvoja e mëparshme me dhembje ose sëmundje, mungesa e mbështetjes nga të tjerët, medikamente që s’ funksionojnë në përmirësimin e sëmundjes suaj, stresi për të përmendur disa.
🔸 Gjërat që fëmija juaj dhe ju mund të bëni për të menaxhuar dhembjen:
🔹 Përdorni teknika relaksimi: frymëmarrje të thellë
🔹 Yoga dhe shtrirje
🔹 Mindfulness
🔹 Nxehtësia dhe të ftohtët (banjë e ngrohtë ose dush, nxehtësi ose pako të ftohta të mbështjella me një leckë, pako gruri)
🔹 Medikamente të rregullta kundër dhembjes siç përshkruhen nga mjeku i fëmijës tuaj (mundohuni të mos humbni ose kaloni doza)
🔹 Hidroterapi (nevojitet të merret një program nga Fizio ose fiziolog i ushtrimeve për të siguruar që ushtrimet janë të përshtatshme)
🔹 Ushtrim i rregullt i lehtë siç këshillohet nga mjeku ose fizion
🔹 Argëtim (duke dëgjuar muzikë, duke shikuar video, duke luajtur një lojë në bord, duke lexuar, një aktivitet që gëzon fëmija juaj)

👨‍🔬 Po qe se ju ose fëmija juaj e keni të vështirë të menaxhoni, kërkoni ndihmë nga një këshilltar, psikolog ose bisedoni me mjekun e fëmijës tuaj për një referim tek Njësia e Menaxhimit të dhembjeve (PMU) ose specialistit të dhembjes.

🎯 Shtatë këshilla për menaxhimin e ndezjeve të artritit të fëmijës suaj
🔷 Gjeni se si mund ta ndihmoni lehtësimin e dhembjes së fëmijës tuaj gjatë një flakërimi.
🔷 Një flakërim është termi për atë periudhë kur artriti i fëmijës tuaj është më aktiv. Ajo mund të mos ndjehet mirë në përgjithësi, ajo mund të ketë dhembje në nyje ose nyjet e saj mund të jenë të fryra, rozë ose të ngurta. Këtu janë disa mënyra se si mund ta ndihmoni fëmijën tuaj me anë të një flakërimi:

1. Sigurohuni që fëmija juaj të marrë barin në kohë – shpesh flakët janë rezultat i dozave të humbura.
2. Thirrni mjekun e fëmijës tuaj Po qe se dyshoni se fëmija juaj po përkeqësohet.
3. Aplikoni akull në nyjet e dhimbshme për 20 minuta në një kohë me 10 minuta pushim.
4. Pas 24 orëve të para, nxehtësia mund të jetë qetësuese për nyjet e lënduara. Kërkoni nga mjeku që t’ju mësojë masazh për nyjet e arritura.
5. Ndryshoni aktivitetet e fëmijës tuaj, kështu që ato janë më të lehta për t’u bërë kur kanë dhembje.
6. Mbajeni fëmijën tuaj aktiv për të mbajtur forcën dhe fleksibilitetin e tyre të muskujve.
7. Pyesni mjekun e fëmijës tuaj për përdorimin e splinteve gjatë natës. Splintet mund të parandalojnë lëvizjen e nyjeve dhe të shkaktojnë më shumë dhembje.

⚠ Si mund ta mbështesin prindërit fëmijën e tyre me JIA?
🔻Të qenit simpatik dhe të kuptuarit e vështirësive që fëmija juaj po kalon është shumë e rëndësishme.
🔻 Sa më shpejt që të jetë e mundur, përfshini fëmijën tuaj në tretmanin e tyre, për të inkurajuar pavarësinë dhe një sens kontrolli.
🔻 Diskutoni për çdo çështje me ekipin e kujdesit shëndetësor.
🔻 Shkruajini pyetjet që keni dhe çojini ato në takimin tjetër me ekipin e kujdesit shëndetësor.
🔻 Është e rëndësishme të kujdeseni për mirëqenien tuaj gjithashtu. Si prind, mund të jetë një kohë shqetësuese, prandaj mos kini frikë të diskutoni shqetësimet tuaja me njerëzit që ju besoni.
🔻 Mësoni sa më shumë që të keni mundësi në lidhje me JIA.
🔻 Flasim për mendime dhe ndjenja.
🔻Flisni për gjendjen e fëmijës tuaj dhe menaxhimin e kujdesit shëndetësor të tyre me të gjithë familjen dhe përballuni së bashku.
🔻 Ashtu si shkolla, hobi si sporti, muzika dhe aktivitete të tjera nevojitet të vazhdojnë për t’i dhënë fëmijës tuaj sa më normale një rutinë të jetë e mundur.
🔻Është e arsyeshme të ruhen rregulla rreth sjelljeve të cilat një fëmijë / i ri mund t’i kontrollojë dhe ta mbajë jetën sa më normale të jetë e mundur kur ato janë mirë. Trajtimet speciale / lejimi i sjelljeve të caktuara kur jo mirë ndonjëherë nevojitet të ndalet kur është mirë.
🔻 Planifikoni aktivitete sociale që familja gëzojnë së bashku.
🔻Mund të jetë gjithashtu e dobishme për të biseduar me një familje tjetër që kanë kaluar të njëjtën përvojë.
🔻 Mbështetje për fëmijën tuaj me JIA dhe familjen tuaj.
🔻 Takimi i familjeve të tjera që kanë një fëmijë me JIA mund të jetë një përvojë e vlefshme për të gjithë familjen tuaj. Mund të ndihmojë në ndarjen e ideve dhe përvojave me familjet e tjera në të njëjtën situatë.

🎯 Si mund të ndihmojnë gjyshërit, të afërmit ose miqtë?
🔸 Kur ofroni ndihmë, jini të sinqertë për gjërat që ndiheni të afta të bëni.
🔹 Vazhdoni të ofroni ndihmë – gjërat ndryshojnë dhe familja papritmas mund të ketë nevojë për ndihmë atje ku s’ e kishin më parë.
🔹 Drejtohuni nga prindërit – ata do t’ju tregojnë atë që u nevojitet.
🔹 Dëgjoni prindërit kur nevojitet të lëshojnë avull. Kjo është normale, dhe ju jeni një person i sigurt dhe mbështetës me të cilin mund të flasin.
🔹 Ndani informacionin që gjeni në lidhje me grupet dhe shërbimet lokale të ndihmës. Sidoqoftë, sigurohuni që informacioni të jetë i saktë dhe të vijë nga një burim i besueshëm specialisti.
🔹Përgatitni një vakt për familjen që mund të ngrihet dhe përdoret kur të jetë e nevojshme.
🔹 Shkruaj një kartë ose dërgoni lule për të treguar se po mendoni për to.
🔹 Oferta për të ndihmuar në kopsht, pazar, ose marrjen e recetave ose ilaçeve.
🔹 Oferta për të shoqëruar fëmijën dhe prindin për takime të ndryshme. Ndihmoni me transportin dhe prindërit vlerësojnë mbështetjen morale.

⚠ Oferta për babagjyshin
📌 Çdo fëmijë do të vlerësojë që të ketë një kohë të veçantë me ju. Fëmija me JIA dhe motrat e tyre të shëndetshëm nevojitet të ndjehen të veçantë çdo herë e përsëri.
📌 Po qe se është e përshtatshme, ju mund të ofroni të qëndroni në shtëpinë e familjes dhe të mendoni fëmijët kurse prindërit kanë një natë larg. Kjo është më pak përçarëse për rutinën normale të fëmijëve dhe lejon qasje më të lehtë në çdo pajisje speciale.

🏘 Shkolla: Informacion për prindërit
🧰 Në ACT shumica e shkollave( kuptohet jo në Kosovë) ofrojnë një Plan të Mësimit të Personalizuar (ILP) për çdo student me nevoja mësimore. Ky është një plan i zhvilluar ndërmjet, studentit, prindërve dhe mësuesve. Dëshmia e diagnozës dhe çdo paaftësi nevojitet të sigurohen, raporte ose letra nga mjeku, specialisti, fizioterapisti i fëmijës suaj, terapi profesionale, psikolog / psikiatër.
Një vlerësim i terapisë profesionale që bëhet në shkollën e fëmijës tuaj mund të ndihmojë në edukimin e mësuesve, pajisjen me pajisje të përshtatshme për nevojat e fëmijës tuaj dhe një ILP më gjithëpërfshirëse.

🏘 Shkolla: Informacion për mësuesit
🔻 Mund të ketë raste kur artriti bëhet më i mirë ose më keq që quhet “remision” ose “përflakje”. Kjo është e rëndësishme që mësuesit të dinë për këtë, përgjithësisht në herët a vonë të keqe një fëmijë me JIA s’ do të ndjekë shkollën. Aftësitë fizike, dhembja dhe gjendja shpirtërore e një fëmije mund të ndryshojnë nga dita në ditë. Fëmija dhe prindërit e tyre për atë që nevojitet të udhëzojë mësuesit, sa dhe kur ata mund të bëjnë në çdo kohë të veçantë. Fëmijët shpesh do të fshehin ose injorojnë simptomat e tyre në mënyrë që të përshtaten me moshatarët e tyre sesa të mbivendosin simptomat e tyre në mënyrë që të shmangin aktivitetet.

🧰 Si mund të ndihmojnë mësuesit?
🔷 Lëreni fëmijën të dijë se është në rregull të lëvizë kur nevojitet ta bëjnë këtë.
🔷 Bëni një plan me nxënësin se si mund të lëvizin rregullisht në klasë.
🔷Aranzhoni për periudha shtesë ose periudha pushimi gjatë aktiviteteve kur ka një afat kohor.
🔷 Jepni shpjegime shtesë për detyrat, detyrat e shtëpisë, detyrat, punën e humbur veçanërisht Po qe se studenti ka munguar në shkollë.
🔷 Aktivitete alternative pasive dhe aktive gjatë ditës së shkollës.
🔷 Monitoroni studentin për shenjat e lodhjes. Studentët e moshuar mund të jenë në gjendje të kenë një sallë për të lënë klasën për të shkuar për pushim në një zonë të caktuar.
🔷 Siguroni ulëse të arritshme: në kuvend, studenti mund të ketë nevojë të ulet në një karrige jo në fortë
🔷 Veshja e përshtatshme: kyçet e këmbës dhe gjunjët janë në kënd 90 gradë dhe vithet janë në kënd 70-90 shkallë. Baza e karriges s’ nevojitet të pjerret prapa. Studenti nevojitet të jetë në gjendje të pushojë këmbët në dysheme. Tavolina nevojitet të jetë pak më lart se lartësia e bërrylit kur uleni.
🔷 Përdorimi i stilolapsave, pajisje si laptop, iPad, tastierë.
🔷 Lejoni kohën e duhur që studenti të lëvizë zonën e formës në një tjetër.
🔷 Dy grupe të librave shkollorë ose aftësia për të lënë libra në klasë.
🔷 Edukoni studentë të tjerë për JIA në partneritet me studentin që ka JIA.
🔷 Studenti mund të ketë nevojë të marrë pjesë për ditë më të shkurtër ose të fillojë më vonë.
🔷 Vazhdoni studentin të azhurnohet me ato që kanë ndodhur në shkollë. / Familja Jone

Related posts