Artisti Petrit Halilaj largohet nga Bienalja e Beogradit pasi organizatorët s’ pranuan ta njohin kombësinë e tij


Artisti Petrit Halilaj është tërhequr nga Bienalja e Beogradit, pasi organizatorët e ekspozitës s’ pranuan ta paraqesin kombësinë e tij në materialet shoqëruese.

Halilaj është nga Kosova, dhe Bienalja organizohet nga Qendra Kulturore e Beogradit në Serbi, një vend që s’ e njeh Kosovën si një shtet të pavarur.

Ai u tërhoq nga shfaqja pasi s’ u pajtua me organizatorët se si vendi i tij i origjinës do të emërohej në listën e artistëve pjesëmarrës.

Halilaj, i cili jeton në Berlin, ka shkruar një letër të hapur ku detajon përvojën e tij me ekspozitën, e cila zyrtarisht quhet Salloni i 58 Tetorit: Bienalja e Beogradit.

Kosova shpalli pavarësinë nga Serbia në 2008, dhe ka një histori të mbushur mes dy kombeve. Gjatë Luftës së Kosovës nga 1998–99,  vetë Halilaj u shpërngul dhe kaloi më shumë se dy vjet duke jetuar në kampe refugjatësh.

Në letrën e tij, Halilaj kujton se si u shkatërruan pasaportat e tij dhe familjes së tij, dhe luftën në Kosovë e konsideron gjenocid.

“Kur e mora ftesën në Bienalen e Beogradit kisha konflikt brenda vetes, por gjithashtu e pashë atë si një mundësi për të krijuar një urë, për të hapur një dialog dhe për të eksploruar shtigje të reja të pajtimit me anë të artit”, shkruan Halilaj.

Kuruar nga Ilaria Marotta dhe Andrea Baccin, kjo përsëritje u quajt “ëndërrimtarët”, dhe Halilaj kishte planifikuar të tregonte një video të quajtur Shkrepëtima (Flash of Light) që rezultonte nga një shfaqje teatrore që ai vuri në skenë në qytetin e tij të lindjes në Runik në Kosovë, brenda rrënojave të Shtëpisë së Kulturës së qytetit, e cila u shkatërrua gjatë luftës.

Organizatorët e parë e përjashtuan Kosovën nga një dokument i lëshuar në maj. Pasi ai kërkoi një korrigjim, organizatorët e prezantuan atë me një yll, për të cilin Halilaj thotë se “përsërit refuzimin e Serbisë për ta njohur Kosovën si një vend të pavarur”.

“Fusnota s’ filloj të përmisohet as pas  një shekull shtypjeje dhe gjenocidi që Serbia i ka shkaktuar Kosovës. Dhe është e dhimbshme të dëshmosh në kontekstin e një institucioni artistik që mund të ketë një kuptim tjetër të çështjes”, shkruan Halilaj.

Më vonë, institucioni përfundoi duke hequr të gjitha përmendjet e vendeve të origjinës së artistëve pjesëmarrës, por Halilaj u tërhoq gjithsesi nga frika se puna e tij, e cila merret me gjendjen e shoqërisë multietnike të Kosovës, rrezikoi “të keqkomunikohej dhe keqinterpretohej, apo edhe të instrumentalizohej politikisht”.

Bienalja planifikohet të hapet më 16 tetor. I kontaktuar nga Artnet News,  zëdhënësi i Qendrës Kulturore të Beogradit shpjegoi se si një institucion publik ishte i detyruar të ndiqte politikën zyrtare të Serbisë për Kosovën.

“Siç e dini politika zyrtare e Republikës së Serbisë s’ e njeh Kosovën si një vend të pavarur, kështu që ne si institucion publik s’ mund ta shkruajmë ndryshe”, tha zëdhënësi.

“Që nga fillimi i kësaj situate të pakëndshme për Petrit Halilaj, ne ishim të hapur për dialog me artistin”, thanë organizatorët e shfaqjes në një deklaratë, duke shtuar se ata shpresojnë që ai të ndryshojë mendjen e tij dhe të ribashkohet në ekspozitë.

Ata s’ pranuan të sqarojnë se si do të silleshin me artistë nga Kosova në të ardhmen.

Pas tërheqjes së Halilajt, organizatorët larguan të gjitha qytetet dhe vendet nga lista e artistëve pjesëmarrës, për të cilën Halilaj thotë se shpreson se do të jetë politika e bienales për botimet e ardhshme.

Lexoni letrën e hapur të Halilaj më poshtë, të cilën ai shprehi dëshirën  të bëj publike dhe të lë gjurmë me historinë e tij:

“Na Ktheni  Yjet Tanë”

Tërheqja e Petrit Halilaj nga “The Dreamers”, Salloni i 58-të – Bienalja e Beogradit

 Letër e hapur

Në vitin 2019 unë u ftova nga Ilaria Marotta dhe Andrea Baccin të merrja pjesë në Bienalen e 58-të  në  Beograd, me titull Ëndërrimtarët, të organizuar dhe kuruar nga Qendra Kulturore e Beogradit (KCB) e cila do hapej në tetor të vitit 2020.

U emocionova për të bashkëpunuar me ata dhe për të udhëtuar për në Beograd për herë të parë si një artist kosovar. Unë do të ekspozoja videon që rezulton nga Shkrepëtima, një shfaqje teatrore e vënë në skenë në Runik (qyteti ku jam rritur në Kosovë dhe siti i një prej vendbanimeve më të hershme neolitike në rajon) ndër rrënojat e Shtëpisë së Kulturës së Runikut – një simbol të identitetit lokal multietnik që është mbyllur, zbrazur dhe braktisur kur situata politike me Serbinë u përkeqësua në vitet 1990.

Kur filluam projektin, Shtëpia e Kulturës ishte në një gjendje braktisjeje dhe përkeqësimi ekstrem; plehrat gjithashtu ishin hedhur atje për vite me rradhë. Ne krijuam një bashkësi prej më shumë se 80 njerëzve dhe pastruam hapësirën për t’i dhënë asaj përsëri jetën e saj, zërin dhe kulturën Runikut. “Shkrepëtima” i është kushtuar ëndrrave të qytetarëve në Runik dhe dukej se tingëllonte me qëllimin e ëndërrimtarëve.

Siç e dinë shumica, Serbia ende s’ e njeh Kosovën si një vend të pavarur. Pasi heshti shprehjen kulturore të Kosovës dhe ndërpreu arsimin, në vitet 1998-1999 Serbia ndërmori një pushtim të armatosur në Kosovë dhe shtypi dhunshëm komunitetin kosovar shqiptar në të cilin unë jam pjesë. Kjo shtypje është referuar si një gjenocid, dhe i ka nxitur vendet e tjera të marrin një anë, ajo ende e bën edhe sot, kur Deklarata e njëanshme e Pavarësisë (2008) e Kosovës është përmbushur pjesërisht me inkurajim, pjesërisht e lënë pas dore.

Gjatë gjithë këtyre viteve, Serbia zyrtarisht e ka trajtuar represionin e Kosovës sikur të ishte çështje fiktive. Sikur të mos ndodhte asnjëherë.

Kjo dukuri. Në vitet 1998-1999, unë isha një nga njerëzit e shumtë të detyruar të jetoja si refugjat dhe në kampe për më shumë se dy vjet pasi shtëpitë tona ishin djegur.  E konsideroj veten me fat që kam mbijetuar. Pasaporta ime dhe ajo e të gjithë anëtarëve të familjes time u shkatërruan para nesh dhe ne papritmas u lamë pas dore si liria e lëvizjes, ashtu edhe identiteti ynë. Kështu që kur mora ftesën në Bienalen e Beogradit isha i konfliktuar nga brenda, por gjithashtu e pashë atë si një mundësi për të krijuar një urë, për të hapur një dialog dhe për të eksploruar shtigje të reja të pajtimit me anë të artit. Doja të tejkaloja dikotominë midis “nesh” dhe “atyre”, midis “të mirës” dhe “së keqes”, për të hapur më në fund një hapësirë ​​të përbashkët diskutimi në vend që të zgjeroja një ndarje që tashmë ka krijuar kaq shumë urrejtje. Kam pasur një pritje optimiste që një institucion i artit të jetë një hapësirë ​​e aftë të përfaqësojë një shumësi identitetesh, përfundimisht madje duke marrë një qëndrim përtej politikës zyrtare rreth vendit tim të origjinës, duke e quajtur thjesht atë me emrin e saj: Kosovë. Koncepti i ëndërrimtarëve, si dhe qëllimi i kuratorëve për të kapërcyer ndarjet kombëtare me këtë projekt mbështesin shpresën time. Fatkeqësisht u përballa me një realitet rrënjësisht të ndryshëm.

Me këtë letër dua të lë një gjurmë të asaj që kam përjetuar në muajt e kaluar, dhe atë që çoi në tërheqjen time në qershor. Kjo është ana ime e historisë, natyrisht, dhe unë e di se ka këndvështrime të tjera që gjithashtu nevojitet të merren parasysh. Nga ana ime, unë po e bëj këtë publik, mbasi një tërheqje e heshtur do të shtonte një shtresë tjetër të pafuqisë në heshtjen që kam përjetuar gjatë këtij procesi, në heshtjen dhe fshirjen e kujtimeve dhe përvojave që përshkon historia. Përkundrazi, shpresoj të krijoj një diskutim mbi kufijtë e agjencisë politike në institucionet e artit të financuara nga qeveria të vendosura në vende që ende ndjekin politika nacionaliste dhe shtypëse, mbi potencialin e të ëndërruarit aspak me anë të praktikave të artit, kur hapësira e ekspozitës bëhet një kornizë që përshkruan kufijtë e identitetit të artistit, dhe rrjedhimisht të vetë ëndrrës. Dhe më gjerësisht, për situatën aktuale politike midis Serbisë dhe Kosovës.

Historia filloi në gjysmën e dytë të majit, me botimin e listës së artistëve.

Kur lista e artistëve të Ëndërrimtarëve u bë publike, Ilaria Marotta vuri re që kombësia ime, Kosova, ishte larguar nga komunikimi publik i BKK-së.

Në tekst, secili artist u rendit së bashku me informacionin lidhur me vitin e lindjes, vendlindjen dhe vendin, si dhe vendndodhjen aktuale të jetesës dhe punës. Në rastin tim, emri i vendit mbeti bosh pas presjes, e cila  duke pasur parasysh kontekstin historik dhe aktual gjeopolitik unë interpretova instinktivisht si një lëshim të qëllimshëm të informacionit. Ky lëshim ishte vendosur nga KCB në mënyrë të pavarur nga Ilaria dhe Andrea, pa asnjë njoftim të mëparshëm, me siguri me shpresën se askush s’ do ta vërente atë ose të bënte një çështje të madhe për këtë.

 Si një artist, dikush imagjinon të jetë i ftuar jo për shkak të kombësisë ose vendit të lindjes, por përkundrazi për idetë që synon të përhapet. Kjo është arsyeja pse unë do të isha dakord me këtë lëshim vetëm Me kusht që të gjitha vendet e artistëve do të ishin zhdukur që në fillim, për shembull si një deklaratë për të kapërcyer në mënyrë të qartë ndarjet e shtetit-komb dhe për të adresuar rëndësinë e tyre të diskutueshëm brenda një projekti arti. Në të kundërt, si kjo, mosveprimi i Kosovës nga faqja e internetit e KCB-së mori një kuptim shumë më të gjerë dhe mund të lexohej vetëm me anë të thjerrëzave të një heshtjeje politike më të gjerë dhe sistematike.

Në botën time të ëndrrave, uroj që njerëzit të lëvizin lirshëm pa asnjë përjashtim përtej kufijve gjeografikë dhe barrierave kulturore, siç më pëlqen ta imagjinoj zogjtë. Por ne jemi ende larg, shumë larg, nga çdo gjë afër realizimit të kësaj ëndërre dhe besoj se përjashtime të tilla s’ nevojitet të lihen pa u vënë re, ato kanë rëndësi politike që shkon përtej përvojës sime, dhe flasin për ndërhyrje programatike, politike dhe ideologjike interpretuar prapa skenave të institucioneve të artit.

Kjo s’ është hera e parë që unë jam ftuar të ekspozoj në një vend që s’ e njeh pavarësinë e Kosovës, por është hera e parë që ndiej nevojën për të tërheq punën time. Projekti im më i fundit në Palacio de Cristal, Museo Reina Sofía në Madrid, Spanjë, është gjithashtu në një institucion të financuar nga shteti në një vend që s’ e njeh Kosovën. Sidoqoftë, në këtë rast Kosova shfaqet. Dhe madje edhe në qytetin e Beogradit, ka hapësira arti që shkruajnë emrin e Kosovës kur një artist kosovar ftohet të ekspozojë punën e tyre.

Unë kam qenë i vetëdijshëm që ky lëshim s’ i përgjigjej vullnetit të drejtpërdrejtë të kuratorëve. Unë gjithashtu e kuptoj që BKK-ja mund të jetë e përbërë nga njerëz me mendime politike rrënjësisht të ndryshme, dhe që jo të gjithë do të pajtohen me këtë politikë shtetërore. Por kur kemi ndonjë agjenci? Dhe Me kusht që jo, me çfarë kostoje? Për çfarë shkaku? E diskutova këtë me kuratorët për ta parë këtë lëshim si një mundësi për të hapur një dialog konstruktiv rreth çështjes së njohjes gjeopolitike të vendeve që janë ende zona të lënë pas dore në një shkallë globale. Qëllimi i ëndërrimtarëve është në fakt “të hetojë kompleksitetin e kohërave të tanishme, duke vënë në dyshim jo vetëm natyrën mashtruese të reales, por hapësirën e zënë nga ëndrrat, të destinuara si mishërim metaforik i një hapësire lirie, e cila është në gjendje të sfidojnë sigurinë e botës reale, të njohurive të fituara dhe të besimeve tona.

 ” Megjithatë, pranimi i lëshimit të Kosovës do të ishte një dorëzim i pafuqishëm sesa ndërtim shpresëdhënës i një hapësire lirie. Në aktin e dakordimit të këtij mosveprimi (i cili gjithashtu do të thoshte të kuptoheshim duke u trajtuar ndryshe), pashë një pranim indirekt të mungesës strukturore të opinionit politik apo agjencisë së lirë në këtë institucion arti, i cili për mua ishte direkt kontrast me qëllimin fillestar të shfaqjes.

Pas kërkesës sime për të përfshirë Kosovën, BKK u përgjigj së pari duke siguruar se ajo kishte qenë një typo, pastaj duke e modifikuar atë disa herë derisa të shtohej Kosova me një fusnotë (* Kosova.)

Në uebfaqen e KCB, fusnota në * Kosovë dukej se ishte i lidhur me shënimin “Në vitin 2018, Bordi i Sallonit të 57 Tetorit, mori një vendim për të shtuar titullin Bienalja e Beogradit me emrin Tetor Salon në të ardhmen.”

Si një shenjë e dukshme e padëmshme, të jep përshtypjen e të qenit vërtet gabim daktilografik, se janë futur gabimisht në tekst dhe janë lidhur me diçka të palidhur. Mund të kishte kaluar lehtësisht pa u vënë re.

Gjatë këtij procesi mësova se qendra kulturore ishte duke negociuar me Ministrin e Punëve të Jashtme për shtimin e Kosovës dhe modifikimin e numrit të përgjithshëm të vendeve pjesëmarrëse. Koha ndërmjet këtyre modifikimeve më dha mundësinë të mendoja dhe të vëzhgoja se si të papërgatitur ishim të gjithë, të përballemi me çështje si këto, por edhe të reflektoja dhe të mësoja se si të merreshin me ta.

Dua të besoj se arti ka një potencial transformues. Ky besim është gjithashtu ndër arsyet pse ia kushtova jetën. Por kjo përvojë shtron pyetjet: Cila është aftësia aktuale për të ëndërruar institucionet e artit dhe cila është hapësira që ata janë të gatshëm t’i japin artistëve për të ëndërruar? Dhe Me kusht që artistëve u jepet një kornizë specifike për ëndrrat e tyre, një kornizë që përshkruhet dhe monitorohet nga pushteti dhe politika mbizotëruese, atëherë deri ku mund të shkojmë?

Në përpjekje për të gjetur një zgjidhje neutrale dhe përballë pamundësisë së shtimit të Kosovës, BKK modifikoi përsëri faqen e internetit duke fshirë të gjitha vendet e të gjithë artistëve pjesëmarrës, dhe duke lënë vetëm qytetet. Ata thanë se kjo ishte aq sa mund të shkonin.

Sidoqoftë, unë ndjeva se një tërheqje e “Shkrepëtimës” ishte e nevojshme, dhe se një letër e hapur mund të ishte një mjet më i mirë për diskutim në një kontekst, ku një vepër arti pëson rrezikun e keqkomunikimit dhe keqinterpretimit, apo edhe të instrumentalizuar politikisht, përtej fuqisë dhe synimeve të kuratorët e “The Dreamers” ose drejtimi i BKK-së.

Vetëm pas tërheqjes sime, BKK dhe kuratorët e këtij botimi të Bienales në Beograd vendosën të fshijnë nga komunikimi publik të gjithë emrat e qyteteve dhe vendeve të përfshira, duke lënë vetëm vitin e lindjes së artistëve. Kjo shenjë e lënë nga tërheqja ime ka krijuar një paraardhës për edicionin tjetër, dhe shpresoj se do të ketë një rezonancë përtej kontekstit rajonal të Serbisë dhe Kosovës

Kjo letër është rezultat i javëve të shkëmbimeve, trazirave të trurit dhe diskutimeve me bashkëpunëtorë, kolegë, bashkëmoshatarë dhe miq, të gjithë për të cilët i jam shumë mirënjohës. Unë jam veçanërisht mirënjohës ndaj David Horvitz i cili do të marrë pjesë në Bienalen e Beogradit dhe ka propozuar të modifikojë veprën e tij “Na Ktheni Yjet Tanë” pas tërheqjes sime. Në këtë gjest, unë shoh një shenjë të rëndësishme të solidaritetit dhe shërimit. Një nga ato shenja që japin shpresë, dhe e bëjnë një ëndërr, shkruan ArtnetNews.



Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Next Post

Hapjen apo jo të çerdheve, qeveria e lë në dorë të komunave

Tue Jul 28 , 2020
Në mbledhjen elektronike të Qeverisë të mbajtur sot, janë ashpërsuar masat, për luftimin e përhapjes së COVID-19. Sipas vendimit të Qeverisë, është në dorën e komunave funksionimi i çerdheve. “Ushtrimi i veprimtarisë së çerdheve publike dhe private në tërë territorin e Republikës së Kosovës lejohet pas vlerësimit dhe mbikëqyrjes nga […]