Infektologu Tolaj kundër mbylljes totale: Jeta në Kosovë varet nga funksionimi i Prishtinës

Infektologu Tolaj kundër mbylljes totale: Jeta në Kosovë varet nga funksionimi i Prishtinës

Infektologu kosovar, Ilir Tolaj ka folur për mundësinë e mbylljes totale të vendit si pasojë e rritjes së numrit të të infektuarve me COVID-19.

Sipas tij autoritetet është dashur të e shfrytëzojnë periudhën e verës kur kishte më pak raste të forcojnë kapacitet mjekësore.

“Sërish pas mbylljes do të kemi rritje të numrit të rasteve. s’ është e papandehur rritja e numrit të rasteve. Autoritetet është dashur ta shfrytëzojnë përiudhën e verës kur kishte më pak raste që t’i forcojnë kapacitetet mjekësore. Numri i mjekëve të rinj edhe pse i dëshiruar, s’ ndryshon shumë në kualitetin e shërbimeve, pasi që ata janë të papërvojë sidomos në rastet e rënda”, ka thënë Tolaj.

Ai theksoi se pas pandemisë do të kemi një bum të pandemive të tjera, siç janë rastet më sëmundje kardiovaskulare.

“duhet ta dimë se si pasojë e masave jemi duke i privuar nga shërbimet pacientet më sëmundje tjera. Pas pandemisë do të kemi një bum të pandimeve të tjera, siç janë rastet më sëmundje kardiovaskolare”, ka thënë Tolaj, për RTK.

Lidhur me masat e paralajmëruar, Tolaj ka thënë se qëllimi i masave është zvogëlimi imediat i rasteve.

“Kjo është edhe e mundur, por kur e ndaloni socializimin e njerëzve në ambiente publike, nga restorantët, njerëzit do ta zhvendosin atë në shtëpitë e tyre. Në vend që të rrijnë dy orë në restorant, atëherë ata do të rrijnë 3-4 orë në shtëpitë e tyre dhe kjo e shton rrezikun”.

Sipas infektologut Tolaj, numri i rasteve aktive në Kosovë është më i madh sesa e paraqet IKSHPK-ja.

“Me siguri i kemi rreth 15-20 mijë raste aktive në Kosovë. duhet të ballafaqohemi me realitetit që pandemia s’ mund të ndalet, por duhet të kontrollohet. Numri prej 500-700 të infektuarve, s’ thotë asgjë. Masat e vlerësimit të situatës duhet të vlerësohet me parametra tjera, siç janë rastet e rënda”, ka theksuar Tolaj.

Related posts

Çka është Gripi?

Gripi (influenca) është një infeksion viral ngjitës i rrugëve dhe organeve të frymëmarrjes. Vlerësohet që 5-20% e popullsisë vuan nga gripi çdo vit. Karakteristikat kryesore të gripit janë fillim i përnjëhershëm dhe ngritja e temperaturës, dhimbje muskujsh, dhimbje gryke dhe kollitje e thatë në fillim (pa ekspektorim).
Sëmundja prek të gjitha grup moshat. Edhe pse te shumica e njerëzve, sëmundja zgjat vetëm disa ditë, tek disa të tjerë sëmundja mund të marrë nje rrjedhë më të rëndë dhe serioze që shpesh kërkon dhe hospitalizim. Gripi mund të shkakton pneumoni dhe ka raste kur shkakton edhe vdekje.
Virusi i gripit (influenca) ndahet në tre tipe: A, B dhe C. Tipi A dhe B janë përgjegjëse për epideminë e gripit që shfaqet pothuajse çdo dimër. Virusi i tipit A paraqet patogjenin më virulent human dhe shkakton sëmundjet më të shpeshta dhe më të rënda tek njerëzit. Mutacioni i ngadaltë i virusit të tipit B dhe numri i vogël i të infektuarve bënë që të parandalohet pandemia e gripit të tipit B. Tipi C shkakton formën më të lehtë të sëmundjes siç është gripi pa simptoma. Ky lloj gripi nuk shkakton epidemi dhe nuk ka ndonjë ndikim në shëndetin publik, siç ka gripi i tipit A dhe B.
Gjenomi i virusit të tipit A përmban 11 gjene të cilët kodifikojnë sintezën e 11 produkteve gjenetike (proteinave), nga të cilët më të rëndësishmit janë hemaglutinina (HA) dhe neuraminidaza (NA). HA dhe NA gjendet në pjesën e jashtme të grimcës së virusit: HA ndërmjetëson në bashkimin e virusit me target qelizën në mukozën e rrugëvë të frymëmarrjes dhe në hyrjen e gjenomit viral ne atë qelizë, ndërsa NA është përgjegjëse për zbrazjen e përmbajtjes së virusit nga qelizat e infektuara dhe në përhapjen e infeksionit tek qelizat dhe tek njerëzit e painfektuar. HA dhe NA janë dhe antigjenë kundrejt te cilëve organizmi prodhon antitruptha (të rëndësishëm për zhvillimin e imunitetit dhe vaksinës), janë cak i veprimit të ilaçeve antivirale, dhe shërbejnë edhe si bazë për klasifikimin serologjik në nëntipe të virusit të tipit A (nëntipet më të njohur janë 16 H dhe 9 H, por vetëm H 1, H2 dhe H3, ose N 1 dhe N 2 jane vërejtur tek njerëzit).
Tipet të cilat transmetohen lehtësisht mes njerëzve (psh H1N) përmbajnë HA e cila lidhet në qelizat e mukozës së traktit të sipërm respirator, siç është hunda, gryka dhe goja. Nga ana tjetër, tipi më virulent dhe vdekjeprurës (psh H5N1, i njohur si gripi i shpëndëve) lidhet në qelizat që gjenden më thellë, në mushkëri. Ky dallim i vendit të hyrjes së virusit ndoshta është pjesërisht përgjegjës për faktin që lloji H5N1 shkakton forma të rënda të sëmundjes me inflamime virale te mushkerive (që më vështirë transmetohet), ndërsa H1N1 shkakton forma disi më të lehta të sëmundjes (që transmetohen më lehtë përmes kollitjes ose tështimës).
Viruset e gripit vazhdimisht pësojnë mutacione dhe ndryshime, gjë që pamundëson që antitrupat e „vjetër“ të fituar nga infeksionet e mëparshme si rezultat i përgjigjes së sistemit imunitar të organizmit, plotësisht të njohin viruset „e reja“ që kanë pësuar mutacion dhe veprojnë kundër tyre. Kështu që një person mund te vuajë nga gripi disa herë. Megjithatë, antitrupat e vjetër mundësojnë vetëm mbrojtje të pjesëshme dhe të shkurtër nga ri-infektimi nga gripi.
Aktualisht, tre janë viruset kryesore që qarkullojne nepër botë: dy jane të tipit A dhe një është virusi i tipit B. Me qëllim parandalimin e sëmundjes, çdo vit përgatitet lloj i ri i vaksinës e cila përmban lloje të tipeve të virusit që priten të shkaktojnë epidemi gjatë atij viti.

Çfare është sezoni i gripit?

Gripi çdo vit përhapet ne epidemi. 3 deri ne 5 milion njerëz çdo vit sëmuren rëndë nga gripi, nga të cilët 250.000 deri në 500.000 njerëz vdesin. Epidemitë zakonisht ndodhin në periudhën e dimrit në pjesën veriore dhe jugore të planetit, ndërsa në zonën përreth ekuadorit, epidemitë mund të zhvillohen në çdo stinë të vitit.

Gripi çdo vit përhapet në epidemi. 3 deri në 5 milion njerëz çdo vit sëmuren rëndë nga gripi, nga të cilët 250.000 deri në 500.000 njerëz vdesin. Epidemitë zakonisht ndodhin në periudhën e dimrit në pjesën veriore dhe jugore të planetit, ndërsa në zonën përreth ekuadorit, epidemitë mund të zhvillohen në çdo stinë të vitit.
Epidemitë e një spektri më të gjërë qe kalojnë kufijtë e kontinenteve, të njohura si pandemi, janë duke u bërë më të shpeshta. Ne shekullin e 20-të ndodhën tri pandemi: gripi spanjoll i vitit 1918 (tipi A/H1N1), gripi aziatik i vitit 1958 (tipi A/H2N2), dhe gripi i honkongut HK i vitit 1968(tipi A/H3N2), dhe secili nga to mori më shumë se një milion jetë. Epidemia që shpërtheu nga i ashtëquajturi gripi i derrit (tipi A/H1N1) në vitin 2009 gjithashtu u shndërrua në pandemi (përveç njerëzve, nga ky grip u sëmurën dhe shumë kafshë: epidemitë tek derrat janë një dukuri e zakonshme, ndërsa shpendët konsiderohen si rezervuari bazë i kafshëve që mbartin virusin e gripit.
Numri i saktë i të vdekurve nga pandemia në periudhën 1918-1919 nuk është i njohur, por është vlerësuar në më shumë se 20 milion njerëz (rreth 2,5-5 % e numrit të përgjithshëm të popullsisë botërore të atëhershme). Mënyrat moderne dhe dinamike të lëvizjes së njerëzve kontribuojnë në përhapjen e shpejtë të virusit dhe në lehtësinë në kalimin e kufijve kontinental. Një studim shkencor ka vlerësuar se në kohën e sotme, në pandemi gripi e shkaktuar nga lloji i virusit të virulencës së lartë- te ngjashme me atë të vitit 1918 mund të shkaktojë vdekje te 50 deri në 80 milion njerëz.

Kush rrezikohet më shumë nga gripi??

Njerëzit që rrezikohen më shumë nga gripi, domethëne ai grup popullate që ka rrezik më të madh që gripi mund të shkaktojë komplikime dhe që mund të shndërrohet në një sëmundje të rëndë dhe të rrezikshme quhen persona me rrezikshmëri të lartë . Personave të tillë ju rekomandohet vaksina kundër gripit, me qëllim përforcimi të imunitetit dhe zvogëlim të rrezikut për zhvillim të komplikimeve , formave të rënda apo vdekshmërisë.Vdekshmëria nga gripi është më e shpeshtë te fëmijët (sistemi i tyre imunitar është ende i pazhvilluar) tek të rinjtë, te moshat e vjetra dhe te personat qe vuajnë nga probleme të tjera shëndetësore.

Si diagnostifikohet gripi ?

Gripi diagnostifikohet në bazë të simptomave kryesore gjatë epidemisë se gripit. Meqenëse simptomat e gripit mund të imitojnë simptomat e sëmundjeve të tjera, gjithmonë është mirë që të vizitoheni te mjeku. Infeksioni viral mund të konfirmohet nga analiza e materialit të marrë nga gryka, pështyma ose nga hunda. Ekzistojnë disa lloje analizash, në bazë të të cilave mund të konfirmohet shpejt prania e virusit. Gjithësesi, mund të ndodhë që infeksioni të jetë i pranishëm edhe kur analizat janë negative. Reaksioni zinxhiror polimerazë (PCR) që detekton acidin ribonukleinik të virusit ofron një metodë më të saktë.

Komplikimet e gripit

Pasojat e virusit të gripit janë më serioze dhe zgjasin më shumë se pasojat që shkaktohen nga virusi i ftohjes. Gjithsesi, pjesa më e madhe e të sëmurëve nga gripi shërohen plotësisht pas një ose dy javëve. Por një numër i vogël i të sëmurëve, siç janë personat më të vjetër se 50 vjeç, gratë shtatzëna, fëmijët e vegjël dhe personat e moshave të ndryshme që vuajne nga sëmundje kronike ose që kanë sistem imunitar të dobët janë më të rrezikuar nga komplikimet e gripit. Komplikimet e gripit mund të perfshijne inflamim viral te mushkërive dhe /ose bronhheve, pneumoninë bakteriale të shkallës së dytë, infeksionin e sinuseve dhe të veshit…Gripi mund të përkeqësojë problemet e tjera shëndetësore kronike ekzistuese, sidomos ato të lidhura me sistemin e frymëmarrjes dhe zemrën. Duhanpirësit shpesh vuajnë nga gripi dhe janë më të prirur për formën më të rëndë të kësaj sëmundje dhe kanë vdekshmërinë më të lartë nga gripi.
Në disa raste reagimi autoimunitar i nxitur nga infeksioni viral mund të kontribuojë në zhvillimin e komplikimeve, siç është dhe shëmbulli i sindromës Guillain-Barré (që shkakton humbjen e reflekseve dhe paralizën e të gjithë trupit, që fillon në këmbë dhe pastaj përhapet në gjymtyrët e sipërme dhe në fytyrë). Konsiderohet që kjo sindromë është dhe efekti anësor i rrallë i vaksinës së gripit.

Related posts

Çfarë është gripi i derrave dhe cilat janë shenjat e tij?

Gripi, i ashtuquajtur, i derrave (Swine Flu), është një sëmundje akute e rrugëve të frymëmarrjes, i shkaktuar nga viruse gripale të tipit A, që origjinën e kanë nga derrat.

Prof. Dr. Hamdi Ramadani
infektolog
Pandemia e Gripit A H1N1, i ashtuquajtur si gripi i derrave, është një sëmundje që në mënyrë mjaft të rrufeshme dhe shumë të shpejtë u bë problematika numër një në mbarë shëndetësinë botërore që në një mënyrë na intrigoi të gjithëve me pyetjet se çfarë në të vërtet është e tërë kjo situate? A është rreziku potencial për pandemi? A është e tëra kjo sa për t’u shitur vaksinat?
Ka filluar me lajmërimin e rastit të parë më 4 prill 2009 në Meksikë dhe deri më tani ka përfshirë pothuajse çdo vend në rruzullin tokësor, ku pa u futur në statistikat për vendet tjera nga të dhënat e fundit të ISHP-së, në vendin tonë kemi mbi 213 raste të lajmëruara si infeksion me virusin A(H1N1) dhe 10 raste që kanë përfunduar me vdekje.
Edhepse kemi të dhëna të mjaftueshme për këtë virus, me gjithë gjakftohtësinë e ekspertëve për të mos përhapur panik, deklaratat e OBSH-së për shkallën e alarmimit dhe poashtu mediat, kanë krijuar një konfuzion në lidhje me tërë këtë gjendje. Por duke parë situatën se si është zhvilluar në vendet e tjera (Meksikë) dhe në vendet e rajonit, si dhe nga shkalla e mortalitetit, mund të themi se gjendja është nën kontroll, edhepse rreziku është aktual pasi që askush nuk është i paprekshëm nga ky virus, qoftë i vaksinuar jo. Gripi i derrit po përsëritet, me mbi 110 raste në lëtë vit me konfirmim etiologjik dhe me të vdekur.
Gripi, i ashtuquajtur, i derrit (Swine Flu), është një sëmundje që atakon sistemin respirator dhe e shkakton virusi i tipit A (H1N1) që origjinën e ka nga derrat. Ky virus bën pjesë në klasën e ARN viruseve dhe i takon familjes së Orthomyxoviridae, që ka një madhësi ose diametër prej 80-200 nm.
Janë tre tipe ose lloje të këtyre viruseve që shkaktojnë gripin: A, B dhe C, ku zakonisht më i zakonshmi që është shkaktari më i shpeshtë i gripit ose influencës është tipi A, kjo është si pasoj e aftësisë unike që ka ky virus për të qëndruar jashtë radarit të imunitetit tek njerëzit nga ndërrimet e vazhdueshme kontinuale të strukturës së proteinave antigjenike (mutacioneve). Në vet llojin e virusit A ekzistojnë edhe subkategoritë e tipit A, ku ato dallohen në bazë të llojeve të antigjeneve në sipërfaqen membranore që janë: H – haemagglutinina dhe N – neuraminidaza.
Disa subkategori të virusit të tipit A janë: virus A(H1N1), virusi A(H3N2), Avian flu virus A (H5N1), Canin flu virus A(H3N8), Equine flu virus A(H7N7) ku këta dy të fundit manifestohen vetëm tek nikoqirët përkatës.
Si shfaqet?
Gripi i derrit është sëmundje që prek sistemin respirator të derrave shkaktuar nga virusi A(H1N1) që zakonisht i atakon derrat.
Edhepse thuhet në literaturë se infeksioni me virusin e gripit të derrit nuk ndodh, megjithatë infeksioni me këtë virus është i mundur dhe shpërhapja e këtij virusi pastaj nga njeriu i prekur me virus në njerëzit e tjerë është fakt që po dokumentohet dhe po ndodh realisht. Kësaj i ndihmon siç e dimë nga njohuritë paraprake se, virusi i gripit e ndërron formën ose strukturën antigjenike, kështu që, praktikisht jemi të pambrojtur sikurse që jemi edhe për gripin e zakonshëm sezonal (si pasojë e kësaj edhe vaksinimi nuk na krijon një mbrojtje të sigurt).
Shfaqja e gripit të derrit është menduar se bëhet (shpërhapet) në të njëjtën mënyrë sikurse edhe gripi sezonal me rrugë aerogjene (aerosole) nga kollitja dhe teshtitja e personave të sëmurë me virusin e gripit përmes ajrit. Te ky grip infeksioni mund të ndodh edhe me prekjen e objekteve të infektuara më këtë virus.
Simptomat te gripi i derrit janë pothuajse të njëjta ose shumë të ngjashme me ato të gripit të zakonshëm (sezonal). Sëmundja fillon një dy ditë që nga infeksioni me këtë virus d.m.th koha e inkubacionit është zakonisht dy ditë, por mund të shkojnë edhe deri në pesë ditë; simptomat mund të shfaqen përnjëherë dhe me tërë ekspresivitetin e tyre varësisht nga rastet te personat me një imunitet të ruajtur mund të jenë ose shfaqen me intensitet më të lehtë.
Simptomat e gripit të derrit janë:
* Temperatura, e cila pothuajse është çdo herë prezente me vlera mbi 39.4°C në 12 orët e para
* Ftohje (acarim)
* Dhimbje të kokës
* Dhimbje të muskujve
* Humbje të apetitit
* Molisje (lodhje ekstreme)
* Skuqje dhe djegie e syve
* Zënie dhe shkuarje hundësh
* Kollë e thatë
* Dhembje gryke (fyti)
* Te disa raste po lajmërohen edhe marramendja, vjellje dhe diarreja.
Simptomat akute të gripit janë shqetësuese për të sëmurin e atakuar nga virusi edhe në rastin më të lehtë, gjë që shpesh i shtyn të prekurit nga gripi që të lajmërohen te mjeku. Zakonisht të sëmurët përjetojnë një acarim të përnjëhershëm të sëmundjes me temperature të lartë (gjendje febrile, molisje, plogështi, kolla paroksizmike (konvulzive), dhimbje koke dhe dhembje të muskujve të tërë trupit që fillojnë 12-72 orët e para. Për shkak se virusi i gripit prek (infekton) mukozat ose epitelin respirator të hundës dhe sinusëve paranazal dhe tërë rrugët e frymëmarrjes deri në alveola do të na shfaqen simptomat dhe shenjat e rinitit, faringitit, laringitit, tracheobronkiti ose edhe pneumonia virale. Pacientët janë të lodhur, të molisur, me sy të përndezur dhe të njomë, me rrjedhje të kthjellët nga hunda, mund të ketë edhe dhimbje në vesh, dhimbje të grykës, humbje të zërit (shterim), dhimbje gjatë kollitjes së sforcuar. Dhembja e muskujve mund të jetë e gjeneralizuar dhe e ashpër që përshkruhet si “më janë këputur këmbët .. i tërë trupi”, dhimbja e kokës mund të jetë poashtu shumë e fortë dhe e shoqëruar me lëvizje retrobulbare të syve e shoqëruar me fotofobi, dhe në disa raste kemi edhe prezencën e marramendjes, të vjella dhe diarre. Me ekzaminim fizik vërejmë se kemi temperaturë të lartë që kalon edhe mbi 39°C gjatë ditës së parë ,veçanërisht te fëmijët. Fytyra zakonisht është e skuqur e përndezur (hiperemeke) me lëkurë të nxehtë dhe e njomë (e lagësht). Konjunktivat, membrana timpanike dhe flegrat e hundës po ashtu janë të inflamuara. Tek fëmijët mund të kemi prezent edhe Lymphadenitis.
Në rastet kur kemi vështirësi në frymëmarrje, poashtu gulçitje dhe kërcitje gjatë frymëmarrjes, tachikardi, tachipne dhe hypoxemi, na bën të kuptojmë se kemi komplikime me infeksione sekondare (komplikacione) që janë shkaqet e përfundimit me vdekje të këtyre rasteve.
Diagnostikimi
Hapi i parë në diagnostikimin e sëmundjes është anamneza, ku nga të dhënat që ne i marrim, na dërgojnë deri te një diagnostikim i shpejtë, kjo bëhet me qëllim që të përfitojmë në kohë. Mirëpo, duhet të jemi të vëmendshëm sepse simptomat e lartpërmendura janë të ngjashme edhe me sëmundjet, si, pneumonia, kështu që përveç anamnezës dhe ekzaminimit fizik bëhen :
* Teste virusologjike (strishoja nazofaringeale)
* grafia e mushkërive
* testet laboratorike
Deri te diagnoza virologjike arrihet me: mbjelljen e kulturave virale, detektimin e antigjeneve, detektimine ARN me anë të PCR (Real Time PCR) dhe analizave serologjike
Testet e shpejta për diagnostikimin e gripit të derrit janë: 
* Imunofluoreshenca me ç’ngjyroje të antitrupave DFA
* Metoda e RETCIFtm testit që na mundëson detektimin e virusit A H1N1 ndonjë tjetër virus në kohë që nuk kalon më shumë se tri orë. Testi është i thjeshtë, si material përdoret strishoja nga pacienti. Ekspertët që zbuluan këtë metodë thonë që testi është pothuajse 100 % i sigurt në kapjen, detektimin e viruseve të gjallë, në këtë rast virusit A H1N1.

 

Në rastet kur dyshojmë kemi komplikime, bëhen edhe analizat, si analizat biokimike, hemogrami dhe radiografia e mushkërive.

Related posts

Si transmetohet hepatiti B?

Përgjigjet mjeku gastrohepatolog Altin Cekodhima


Hepatiti B përhapet përmes kontaktit direkt me gjakun e një
personi të infektuar, lëngut seminal (spermës), dhe lëngjeve të tjera të
trupit. 

Disa rrugë nga ku mund të merret hepatiti B janë:

– Marrëdhëniet seksuale me një person të infektuar pa përdorur kondom (prezervativ);

– Përdorimi i të njëjtës shiringë droge;

– Bërja e tatuve dhe vendosja e pirsing duke përdorur mjete josterile ose të përdorura më parë nga shumë njerëz;

– Shpimi me age të kontaminuara (nga kjo mënyrë infektimi janë më të rrezikuar punonjësit e shëndetësisë);

– Bashkëjetesa me persona që kanë hepatitis B;

– Përdorimi i të njëjtës furçë dhëmbësh ose brisku rroje me persona të infektuar;

– Udhëtimi në vende ku hepatiti B është shumë i përhapur;

– Mosrespektimi i rregullave të sterilizimit te aparaturave tek dentist;

Një grua e infektuar mund t›ia kalojë hepatitin B fëmijës gjatë
lindjes ose gjatë ushqyerjes me gji. Ju nuk mund ta merrni hepatitin B
nga:


– Shtrëngimi i duarve me një person të infektuar;

– Përqafimi me një person të infektuar;

– Ulja pranë me një person të infektuar.

Related posts

Sëmundjet respiratore akute

Sali Ahmeti

 

Infeksionet respiratore akute janë ndër shqetësimet më të shpeshta gjatë muajve të ftohtë të vitit për të gjitha moshat, në veçanti për fëmijët dhe të moshuarit. Gati çdo individ preket nga këto infeksione 2-3 herë gjatë vitit, prandaj këto sëmundje bëhen shkaku kryesor i mungesave në punë, kopshte fëmijësh, shkollë, etj.

Prof. dr. Salih Ahmeti
Specialist në lëminë e Sëmundjeve Infektive

Njihen mbi 200 viruse që japin sëmundjet respiratore akute. Të gjitha këto viruse japin manifestime klinike me sindromë respiratore të rrugëve të sipërme të frymëmarrjes prej të cilëve duhet veçuar dy entitete klinike: rrufën stinore dhe gripin.

RRUFA STINORE

Shkaktohet te të rriturit më shpesh nga rhinoviruset, kurse te fëmijët nga viruset respiratorë sincicial, parainfluencial, adenoviruset dhe koronaviruset. Bartja e infeksionit bëhet me rrugë aerogjene në kontakte të afërta me të infektuarin.

Shfaqet në formë të epidemive, prekë më shpesh fëmijët shkollor. Periudha e inkubacionit është 1-2 ditë. Manifestohet me tharje e djegie të fytit e grykës, teshtitje, lodhje, dobësi, kollë të thatë, rritje të lehta të temperaturës, dhembje koke dhe rrjedhje të hundëve ujore.

Sëmundja zgjat deri në 7 ditë dhe zakonisht vetëshërohet. Prania e shenjave klinike mbi 10 ditë tregon për infeksione dytësore me baktere. Te fëmijët nuk janë të rralla ndërlikimet në formë të otiteve sinusiteve.

Mjekimi është simptomatik, konsiston në dhënien e antipiretikëve (aspirin dhe ibuprufen për të rritur, acetaminophen për fëmijët), pikave për hundë, inhalime me avujt e ujit të nxehtë, dhënien e vitaminës C. Antibiotikët nuk janë të rekomanduar në rastet pa ndërlikime.

GRIPI (influenza)

Gripi është sëmundje infektive akute i shkaktuar nga viruset A, B dhe C të cilët i përkasin familjes Orthomyxoviridae.

Shfaqet në forma epidemike dhe pandemike. Viruset e gripit kanë në mbulesën e tyre dy glukoproteina antigjenetikisht të dallueshme: hemglutininën (H) dhe neuraminidazën (N) të cilat iu nënshtrohen ndryshimeve të herëpashershme në mënyrë të pavarur me njëri-tjetrin. Ndryshimet antigjenike të vogla janë quajtur “drift” ndërsa ato të mëdha”shift”.

Ndryshimet e lehta ndodhin në Virusin A dhe B, ndërsa ndryshimet e thella në formë “shifti” ndodhin vetëm në virusin A, duke dhënë një variant të ri antigjenik i cili prekë personat e paimunizuar më parë. Variacionet e vogla të antigjenit H ose N (drift) ndodhin çdo 2-3 vjet duke shkaktuar shpërthime epidemike në një popullatë e cila posedon antitrupa të cilët sigurojnë mbrojtje të pjesshme nga shtamet e reja.

Variacionet madhore (shift antigjenik) ndodhin më rrallë, çdo 10-20 vjet dhe pasohen me pandemi të mëdha në një popullatë pa mbrojtje imunologjike dhe mund të përfshijnë gjithë vendet e botës. Virusi C tregon më pak ndryshime dhe nuk paraqet interes të veçantë për patologjinë humane.

Burim kryesor i infeksionit është njeriu, ndërsa kafshët dhe shpendët (derri, kuajt, pulat, rosat, gjelat e detit etj) mund të jenë rezervuar të infeksionit dhe përgjegjës për ruajtjen e virusit gjatë periudhave interepidemike dhe rikombinimet e mundshme gjenetike të tij.

Virusi i Gripit përhapet me anë të spërklave të nxjerra në ambientin e jashtëm nga njeriu i infektuar nëpërmjet kollitjes, teshtitjes të folurit e në disa raste infektimi mund të bëhet drejtpërdrejt me kontakte të ngushta ndërnjerëzore. Muajt e ftohtë të vitit dhe grumbullimet e njerëzve në çerdhe, kopshte, shkolla, konvikte, salla kinemash, koncertesh etj. favorizojnë përhapjen e infeksionit.

Pasi të futet në organizmin e njeriut virusi i gripit fillimisht vendoset në epitelin e rrugëve të sipërme të frymëmarrjes, duke u shumëzuar dhe shkatërruar qelizat, që rezulton me rrjepje epiteliale në zona të gjera, të cilat janë zona të përshtatshme për mbivendosjen e baktereve. Ndonjëherë virusi arrin të zbresë deri në alveole-mushkëri dhe jep pneumoni primare.

Periudha e inkubacionit (koha nga kontakti me virusin deri në shfaqjen e shenjave klinike) është e shkurtër, 1-3 ditë. Sëmundja fillon shpejtë me temperaturë të lartë (38-40 C) që zgjat 3-5 ditë, dhembje koke, dhembje të muskujve e të nyjeve, ndjenjën e lodhjes dhe këputjes, humbje apetiti, ndonjëherë me të vjella dhe heqje barku(diarre).

Krahas këtyre shenjave që tregojnë për një toksikozë të përgjithshme, shfaqen edhe ato lokale si tharje e fytit, lotim, rrjedhje e hundëve, kollë e thatë që shoqërohet me dhembje retrosternale me sputum (këlbazë). Gripi mund të prekë të gjitha moshat receptive, por numri më i madh i rasteve takohet në moshat 5-15 vjeç.

Ndërlikimet e gripit janë të rralla e të lehta si sinuzitet, otitet, tonzilitet etj. Ndërlikimet më të rënda, që mund të rrezikojnë jetën e të sëmurit janë ato pulmonare (pneumonia virale primare, pneumonia bakterore sekondare), kardikae (miokarditi, perikarditi) dhe neurogjene (Syndroma Reye, neuritet, radikulitet, encefaliti).

Ndërlikimet shoqërohen me një rritje të re të temperaturës nga dita e 5-10 e sëmundjes. Në rastin e një pneumonie dytësore i sëmuri ka sputum mukopurrulent hemorragjik që shkaktohet më shpesh nga Stafilokoku, Streptokoku Haemophilus influenzae. Vërehen zakonisht në të sëmurë të moshuar, me sëmundje kronike dhe imunitet të ulur.

Sindroma Rej është një ndërlikim i rrallë por i rëndë që prek moshat fëminore dhe ka vdekshmëri deri në 40% të rasteve. Shoqërohet me dëmtime të rënda të mëlçisë dhe sistemit nervor qendror. Faktor predisponues është përdorimi i preparateve të acidit acetilsalicilik për ulje të temperaturës.

Mjekimi: Në fazën akute të sëmundjes mjekimi është simptomatik. I sëmuri duhet të qëndrojë në ambiente të ngrohta dhe mirë të ajrosura, të përdorë lëngje frutash, çaj dhe vitaminë C.

Për uljen e temperaturës dhe pakësimin e dhembjeve jepen analgjetik dhe antipiretik si analgin paracetamol. Te femijët nuk duhet dhënë acidi acetilsalicilik për shkak të rrezikut nga sindroma Rej. Të dhënat klinike tregojnë për efekte të mira me antiviral si Amantadina, Rimantadina, Oseltamivir, nëse jepen në dy ditët e para nga fillimi i sëmundjes. Dhënia e këtyre preparateve për 5 ditë lehtëson shenjat dhe gravitetin e sëmundjes, ndërsa ndërlikimet bëhen më të rralla.

Në rastet e gripit të pandërlikuar nuk duhet dhënë antibiotikë. Dhënia e antibiotikëve me qëllime profilaktike është e preferuar për personat me infeksione kronike dhe imunitet të ulur. Ndërlikimet bakterore mjekohen me antibiotikë të zgjedhur sipas antibiogramit ose duke u mbështetur në përvojat klinike.

Parandalimi: Bëhet me vaksinim. Përdoret vaksina e mbytur e cila jepet çdo vit në muajt tetor ose nëntor. Vaksinën mund ta marrin të gjithë ata që nuk dëshirojnë të përballen me shqetësimet e gripit, por iu rekomandohet në veçanti personave të moshuar (mbi 65 vjeç), personave me sëmundje kronike te zemrës, veshkave, mushkërive, mëlçisë, diabetikëve dhe atyre me imunitet të ulur.

Në raste të epidemive masive është i indikuar vaksinimi i grupeve të rrezikuara: punëtorët shëndetësor, zjarrfikësit, punëtorët e sigurimit të trafikut, shërbimeve publike, punonjësit e PTT, artiznateve etj. Të rriturit dhe fëmijët deri 3 vjeç, marrin një dozë vaksine prej o.5 ml. Fëmijët nga 6-35 muaj marrin një dozë 0.25 ml. Nëse i rrituri ose fëmija vaksinohet për herë të parë, doza e dytë merret pas një muaji. Vaksina injektohet në muskulin e krahut, thellë nën lëkurë. Imuniteti postvaksinal zgjat 6-10 muaj.

Në Republikën e Kosovës, vaksinimi i përshtatur për kushtet e vendit, bëhet me monovaksinë dhe nuk vaksinohen fëmijët nën 7 vjeç. Ekziston edhe vaksina e gjallë virale për aplikim nazal, por nuk ka gjetur përdorim masiv.

Efektet anësore të vaksinës janë të pakta: dhembje koke, djersitje, mialgji, artralgji, temperaturë të lehtë reaksione lokale si: skuqje, dhembje dhe fortësi përreth vendit të vaksinimit. Reaksionet alergjike në lëkurë, konvulsionet dhe çrregullimet nervore janë të rralla.

Vaksina nuk rekomandohet për: personat alergjik në vezë në ndonjërën nga komponentët e vaksinës; personat me temperaturë të lartë ose sëmundje akute infektive; personat që trajtohen me kortozonik, citostatik (antitumoral) dhe personat me deficite të rënda imunitare. Gratë shtatzëna dhe me fëmijë në gji duhet të konsultohen me mjekun para se të vaksinohen.

Related posts

Fruthi, diagnoza dhe masat parandaluese

Izet Sadiku
Izet Sadiku

Çfarë sëmundje është Fruthi?

Si njihet ndryshe Fruthi Morbilli?

Me çka përcillet klinikisht Fruthi?

Si manifestohet fruthi në lëkurë?

Fruthi ose morbilli, e njohur edhe si e “keqja e vogёl”, ёshtё sёmundje ngjitёse virale, qё klinikisht pёrcillet me temeraturё tё lartё, me shenja tё shprehura katarrale dhe paraqitjen e ekzantemës nёpёr lёkurё dhe enantemёs nё mukoza.

Dr. sci. Izet Sadiku

Infektolog

tel. 044 124 029

Cilat mosha zakonisht i atakon fruthi?

A paraqitet fruthi edhe te të rriturit?

Si përhapet fruthi morbilli?

Si është përhapur fruthi para përdorimi të vaksinës?

Çka ka ndodhur me incidencën e fruthit pas aplikimit të vaksinës kundër fruthit?

A paraqiten epidemi në popullatën e joimunizuar?

Fruthi zakonisht atakon moshat fёminore, por mund tё paraqitet edhe te tё rriturit. Fruthi pёrhapet pёrmes spërklave tё ajrit dhe para përdorimit tё vaksinës, sёmundja ёshtё paraqitur nё formë epidemike çdo 2-5 vite. Pas aplikimit tё vaksinёs, incidenca e kёsaj sёmundje ёshtё zvogëluar, por herё pas here paraqiten epidemi nё popullatën joimune.

Në cilat vende fruthi është njёri nga problemet kryesore shёndetёsore pёr moshat e fёmijёve?

Sa përqind arrin vdekshmëria nga fruthi për shkak të komlikacioneve nё sistemin nervor qendror dhe sistemin respirator?

Nё vendet e pazhvilluara fruthi ёshtё njёri nga problemet kryesore shёndetёsore pёr moshat e fёmijёve, ku pёr shkak tё komplikacioneve nё sistemin nervor qendror dhe sistemin respirator, vdekshmëria arrin deri nё 20%.

Kush e shkakton fruthin?

Në cilin grup bënë pjesë virusi i fruthit?

Sa është madhësia e virusit të fruthit?

Virusi i fruthit bënё pjesё nё grupin e paramixovirusve, ka madhёsi 120-150nm.

Si pёrhapet?

A paraqitet fruthi vetëm te njerëzit?

Kush është burim i infeksionit te fruthi dhe ku e mban virusin e fruthit?

Në cilën javë është infekcioziteti më i madh te fruthi?

Në cilin stad është te fruthi? infekcioziteti ёshtё i vogёl?

Kur i sëmuri te fruthi nuk është më infekcioz?

Fruthi ёshtё sёmundje vetёm e njerëzve. Burim i nfeksionit ёshtё njeriu i sёmurё, i cili e mban virusin nё mukozёn e rrugёve tё frymarrjes, ndёrsa infekcioziteti mё i madh ёshtё nё javёn e parё, nё stadin katarral tё sёmundjes. Nё stadin e ekzantemës, infekcioziteti ёshtё i vogёl pёr shkak tё sasisё sё vogёl tё virusit nё rrugёt respiratore. Dy ditё pas paraqitjes sё ekzantemës, i sёmuri nuk ёshtё mё infekcioz.

Si bëhet përhapja e virusit të fruthit?

A përhapet fruthi në çerdhe dhe institucione ku ka shumë persona?

Sa mund të qëndroj virusi i fruthin në ambientin e jashtëm?

Sa është qëndrueshmëria e virusit të fruthit?

A shkatrrohet virusi i fruthit në ambientin e jashtëm?

A ndihmon ajrosja në shkatrrimin e virusit të fruthit?

Pёrhapja e virusit bёhet pёrmes rrugёs frymarrjes dhe konjuktivёs, pёrmes spërklave tё ajrit nё kontakt tё drejtpërdrejt me tё sёmurin. Pasi qё virusi i morbillit ёshtё shumё i ndieshёm nё ambientin e jashtёm ku qёndron vetёm 10 minuta, pёrhapja e sёmundjes nga personi i tretё (mёnyra indirekte) bёhet nё raste tё rralla nё çerdhe dhe institucione ku ka shumё persona. Kёshtu qё, gjatё kohёs sё paraqitjes sё sёmundjes duhet qё dhoma e tё sёmurit tё ajroset sa mё shumё.

Ku përhapet më shumë fruthi në qytete fshatra dhe çfarë karakteri ka?

A paraqitet te të porsalindurit fruthi?

Kur ka filluar në Kosovë vaksinimi i obliguar kundër fruthit dhe a e ka përmirësuar gjendjen epidemike?

A ka pasur Kosova shkallё mё tё lartё tё vdekshmёrisё nga fruthi nё krahasim me vendet e rajonit?

Sёmundja mё shumё pёrhapet nё qytete ku ka karakter endemik pёr shkak tё kontakteve mё tё shpeshta nё mes njerёzve dha paraqitet nё sezonin dimёr- pranverё. Tё porsalindurit deri nё moshёn 6 mujore, nuk sëmuren nga fruthi nё qoftё se nёna e fёmiut e ka kaluar sёmundjen ose ёshtё vaksinuar, sepse antitrupat barten nё formё pasive me rrugё transplacentare nga nёna te fryti. Nёse nёna nuk ёshtё imune mund tё sëmuren nga fruthi edhe tё porsalindurit.

Nё Kosovё vaksinimi i obliguar kundёr fruthit ka filluar nё vitin 1971, i cili e ka përmirësuar shumё gjendjen epidemike me kёtё sëmundje, por pёrkundёr kёsaj, Kosova, ka pasur njё shkallё mё tё lartё tё vdekshmёrisё nga kjo sёmundje nё krahasim me vendet e rajonit.

Cila ёshtё pasqyra klinike e fruthit?

Sa zgjat inkubacioni te fruthi?

Nё sa stade kalon sёmundja e fruthit?

Me çka shoqёrohet stadi kataral i fruthit?

Cilat njolla te fruthi paraqiten nё zgavrёn e gojёs nё nivel tё tё dhёmbёve tё poshtёm molar?

Inkubacioni (periudha prej momentit tё infektimit deri te paraqitja e shenjave tё sëmundjes) fruthit, zgjat 10-12 ditё dhe nё kёtё fazё nuk ka shenja tё sёmundjes. Pastaj fillon paraqitja e shenjave tё sёmundjes e cila kalon nёpёr dy stade:

1. Stadi kataral i cili shoqёrohet me temperature tё lartё, ngjizje tё zёrit dhe kollё, skuqje tё konjunktivave sё syrit. Nё zgavrёn e gojёs nё nivel tё dhёmbёve tё poshtёm molar paraqiten njollat e Koplikut qё kanё ngjyrё tё bardhё nё tё pёrhimët me skuqje rreth tyre me madhёsi rreth 1 mm e qё paraqesin shenjёn e sigurt tё fruthit.

Sa ditё zgjatё kataral te fruthi dhe me cilat sëmundje tjera ekzentematike e dallon ky stad?

Ky stad zgjat 3-4 ditё dhe e dallon fruthin nga sëmundjet tjera ekzentematike si, Rubeola dhe Varicela, tё cilat kanё stad katarral mё tё shkurtёr dhe jo shumё karakteristik .

Kur fillon stadi egzantematik i fruthit dhe çka paraqitet dhe nё cilat vende?

2. Stadi egzantematik fillon nё kohёn kur temperatura ёshtё 39-40°C, me paraqitjen e ekzantemës makulopapuloze, qё fillon sё pari pas veshёve, nё fytyrё, kokё (pjesёn me qime), pastaj përfshin qafen, kraharorin dhe tё gjitha pjesёt e lёkurёs pa i kursyer as shuplakat dhe shputat.

Sa ditё zgjatё stadi egzantematik te sëmundja e fruthit?

Kur fillon tё tёrhiqet ekzantema te fruthi?

Kur fillon stadi i rekonvaleshencës pёrmirёsimit te sёmundja e fruthit?

Ky stad zgjat 2-3 ditё dhe kur ekzantema paraqitet nё tёrё lёkurёn temperatura, fillon tё ulet. Pas 3-4 ditёve, ekzantema fillon tё tёrhiqet sipas rendit qё ёshtё paraqitur nga poshtё-lartё.

Pas kёsaj fillon edhe stadi i rekovaleshencёs (përmirësimit) nё tё cilёn pacienti fillon tё përmirësohet, tё kthehet nё normalitet, temperatura bie nё normale, ekzantema tёrhiqet dhe kemi njё qërim tё lehtё tё lёkurёs nё trup, por jo nё shuplaka dhe duar, qё e dallon fruthin nga skarlatina, si dhe fillon tё kthehet oreksi.

Nёse i sёmuri me fruth vazhdon tё ketё akoma simptoma dhe shenja si temperaturё, kollitje atёherё pёr çka flasim?

Cilat janё komplikimet e fruthit?

Cili ështё komplikimi shumё i rrallё qё paraqitet te fruthi?

Me çka pёrfundon komplikimi shumё i rrallё te fruthi dhe pas sa kohe?

Nёse i sёmuri vazhdon ende me shenja tё sёmundjes si temperaturë, kollitje, atёherё flasim pёr komplikimet e fruthit tё cilat janё: pezmatimet e veshit, mushkërive, trurit (encefaliti) dhe një komplikim shumё i rallё 1:1 000 000 raste tё tё sёmurёve, ёshtё encefaliti subakut sklerotizant, i cili zakonisht përfundon me vdekje 6-9 muaj pas lajmërimit tё sëmundjes.

Si bёhet diagnoza e fruthit?

Nё çka bazohet diagnoza e fruthit?

Cilat janё shenja tё sigurta pёr diagnostikimin e fruthit?

Diagnoza e fruthit bazohet nё pasqyrën klinike, analizat laboratorike dhe nё testet serogjike. Shpesh sëmundja diagnostikohet nё bazё tё pasyrёs klinike e cila ёshtё shumё karakteristike pёr fruthin, si ekspozimi ndaj fruthit, simptomat katarale (kollitje, skuqje e konjunktivave, njolla e Koplikut) qё zgjasin 3-4 ditё, paraqitja e ekzantemës makuloploze me pёrhapje kranialokaudale (nga lart e poshtё trupit), janё shenja tё sigurta pёr sёmundjen e fruthit.

Te fruthi çka ndodh me analizat laboratorike?

Nga ekzaminimet laboratorike duhet pёrmendur se zakonisht kemi leukopeni (zvogëlim i rruazave tё bardha tё gjakut).

Si bёhet diagnoza serologjike te fruthi?

Diagnoza serologike bёhet me testin Eliza, pastaj reaksionin e inhibimit tё hemaglutinimit, por mund tё bёhet edhe me testin e neutralizimit.

Si bёhet mjekimi i fruthit?

Mjekimi i sёmundjes kёrkon pёrdorimin e masave higjeniko-sanitare dhe mjekimi simtomatik.

Ku duhet tё qёndrojnё pacientёt me sёmundjen e fruthit?

Pacientёt duhet tё qёndrojnё nё dhoma tё veçanta nё qetësi dhe dhoma duhet tё ajroset sa mё shumё.

A duhet tё shkojnё nё shkollё ose çerdhe fёmijёt me fruth?

Fёmijёt nuk duhet tё shkojnё nё shkollё ose nё çerdhe.

Mjekimi me barna ёshtё simptomatik, pёrdoren barna kundёr temperaturës, kundёr kollitjes, vitamina dhe lёngje. Nё rast tё paraqitjes sё komplikimeve si pezmatimi i veshit ose i mushkёrive, mund tё pёrdoren edhe antibiotikë.

Cilat janё masat parandaluese te fruthi?

Cilat masa pёrdoren te sёmundja e fruthit?

Pёrdoren masat aktive dhe pasive tё mbrojtjes.

Si bёhet mbrojtja pasive te sёmundja e fruthit dhe nё cilёn moshё realizohet?

Çka ndodh nёse jepet mbrojtja pasive deri nё ditёn e tretё pas ekpozimit ndaj sëmundjes?

Mbrojta pasive bёhet me aplikimin e gamaglobulinёs hiperimune humane, e cila deri nё moshёn tre vjeçare jepet nё dozё 3-5 ml me rrugё intramuskulare. Nёse jepet mbrojtja pasive deri nё ditёn e tretё pas ekpozimit ndaj sëmundjes, pengohet paraqitja klinike e sёmundjes, e nёse jepet nё ditёn 4-6, paraqitet fruthi me dekurs shumё tё lehtё.

Kur jepet gamaglobulina te fruthi?

Dhёnia e gamaglobulinёs bёhet vetёm nё rast tё epidemisё te fёmijёt kahetik (tё dobёt fizikisht), te ndonjё sёmundje qё nuk mund tё aplikohet vaksina.

Si bёhet mbrojtja aktive kundёr fruthit dhe cilёt fёmijё i nёnshtrohen dhe nё cilat mosha?

Mbrojtja aktive kundёr fruthit bёhet me vaksinё tё cilёs i nёnshtrohen tё gjithё fёmijёt posa tё kenё mbushur 12 muaj, konkretisht tё gjithё personat prej moshёs 1-14 vjeçare e tё cilёt nuk e kanё kaluar sёmundjen.

Si bёhet vaksinimi kundёr fruthit dhe me çfarё rruge jepet vaksina kundёr fruthit dhe nё cilin vend jepet kjo vaksinё?

A jepet edhe si vaksinё e kombinuar vaksina kundёr fruthit?

Vaksinimi kundёr fruthit bёhet me njё dozё prej 0.5 ml tё vaksinёs sё dobёsuar e cila jepet me rrugё subkutane (nёnlёkurё) nё pjesёn e pasme tё krahut. Vaksina mund tё jepet zakonisht si vaksinё e kombinuar fruth+parotid + rubeolё.

Kur bёhet rivaksinimi i fёmijёve te fruthi?

Rivaksinimi i fёmijёve bёhet para moshës shkollore.

Pas infeksionit nga fruthi çfarë imuniteti mbetet?

Pas infeksionit nga kjo sёmundje mbetet imunitet i pёrjetshёm.

Related posts