Çka është alergjia dhe si trajtohet?

loading...


Dr. Valbona Blaku, Specialiste e Mjekësisë Familjare , OML staf.

Alergjitë janë mbindjeshmëri të sistemit imunitar ndaj
substancave që s’ shkaktojnë reaksione te shumica e njerëzve. Substancat që
shkaktojnë mbindjeshmëri quhen alergjene. Pothuajse 50% te të gjithë njerezit
në të tërë botën paraqesin një lloj reagimi alergjik ndaj të paktën një lloj
ushqimi, insekti, droge, bime ose kafshe.

Derisa dikush mund të zhvillojë një alergji edhe anëtarët
tjerë të familjes janë në një rrezik të rritur për të pasur një alergji. Një person
që është “i predispozuar”megjithatë, s’ mund të reagojë ndaj të
njëjtave substanca si prindërit dhe motrat e tij ose të saj. Kjo gjë varet nga
ajo qfarë alergjeni i ekspozohet personit dhe përgjigja e sistemit imunitar të
këtij personi.

Hipersensitivitetet grupohen në dy lloje I dhe IV.
Këto klasifikime bazohen, në një farë mase, në cilat pjesë të sistemit imunitar
janë aktivizuar dhe sa kohë nevojitet që të ndodhë një reagim. Të dy llojet e
hipersensitivitetit që zakonisht shoqërohen me termin “alergji” janë:

1. Hipersensitiviteti i menjëhershëm i tipit I –
njerëzit me këto lloje alergjish prodhojnë proteina imune të quajtur antitrupa
kur ekspozohen ndaj një alergeni. Klasa e antitrupave të prodhuar quhet
imunoglobulinë E (IgE). Kur këto antitrupa lidhen me alergjenët, ato shkaktojnë
reaksione lokale dhe ndonjëherë reagime që prekin tërë trupin, zakonisht brenda
disa minutash.

2.Hipersensitivitetet e vonuara të tipit IV – këto
reaksione shkaktohen nga ndërveprimet e alergeneve me qelizat imune të
sensibilizuara specifike, qelizat e bardha të gjakut të quajtura limfocitet T.

1.Tipi I – Hipersensitivitetet e tipit i prekin
kryesisht sistemet e frymëmarrjes , gastrointestinale dhe lëkurën. Herën e parë
që një person i predispozuar i ekspozohet një alergeni të mundshëm, ai person
s’ do të ketë një reagim të madh por do të fillojë prodhimin e antitrupave IgE
drejtuar kundër alergjenit specifik (antitrupa IgE specifike për alergjenin).
Pasi dikush të sensibilizohet në këtë mënyrë, ekspozimet pasuese mund të
rezultojnë në reagime të rënda. Antitrupa IgE e prodhuar si përgjigje ndaj një
alergjeni lidhet me qelizat master, qelizat e specializuara në inde dhe
bazofilet në rrjedhën e gjakut. Ky veprim mbron sistemin imunitar. Gjatë
ekspozimit pasues ndaj alergjenit IgE i kufizuar specifik e njeh alergjenin, lidhet
me të dhe shkakton lëshimin e kimikateve, përfshirë histaminën, duke shkaktuar
simptoma alergjike që mund të fillojnë në gojë, hundë, apo në lëkurë, kudo që
ky alergjen eshte prezent. Reagimet alergjike të tipit I mund të ndryshojnë në
ashpërsi duke shkaktuar se pari një skuqje të kuqe ose urtikarie , herën tjetër
një reagim akut serioz dhe kërcënues për jetën, të quajtur anafilaksë.

Anafilaksia është një reagim multi-organik që
mund të fillojë me agjitacion, një ndjenjë të “mbytjes”, lëkurë e
zbehtë për shkak të presionit të ulët të gjakut, dhe humbje e vetëdijes
(ligështimit). Anafilaksia mund të jetë fatale pa administrimin e shpejtë të
një injeksioni epinephrine (adrenalinë). Alergjitë e tipit I mund të jenë si
përgjigje në një larmi substancash, por jo te kufizuara vetëm në këto si
ushqimet, bimë si polenet, barërat e këqija, helmet e insekteve, pështyma e
kafshëve , maceve, qenëve, marimangat e pluhurit ,sporet e mykut, substancat
profesionale si (latex), droga të tilla si penicilina. Mund të ketë edhe
reaksione të kryqëzuara, kur dikush është alergjik ndaj bimës së lëpushës, për
shembull, gjithashtu mund të reagojë ndaj pjepërit , shalqirit , kanellës dhe
bananes. Shkaqet më të zakonshme të reaksioneve të rënda anafilaktike që lidhen
me ushqimin janë kikirikët, arrat.

2.Lloji IV/ Hipersensitivitetet e tipit IV
zakonisht përfshijnë lëkurën dhe përcaktohen si hipersensitivitete “të
vonuara” pasi reagimi zakonisht shfaqet rreth 48-72 orë pas ekspozimit
ndaj një alergjeni. Këto reaksione ndodhin kur një alergjen bashkëvepron me
limfocitet T të sensibilizuara specifike. Limfocitet lëshojnë substanca
inflamatore dhe toksike, të cilat tërheqin qelizat e tjera të bardha të gjakut
në vendin e ekspozimit, duke rezultuar në dëmtim të indeve. Njerëzit mund të kenë
një reaksion të tipit IV me ekspozimin e parë. Një shembull i zakonshëm i këtij
lloji të alergjisë është reagimi ndaj dredhëza helmuese.

Cfarë s’ është një alergji ?

 Ka
reagime të tjera që mund të shkaktojnë simptoma të ngjashme me alergjinë , por që
s’ shkaktohen nga një aktivizim i sistemit imunitar. Ato variojnë nga
reaksione toksike që prekin këdo që ka ekspozim të mjaftueshëm, siç është
helmimi nga ushqimi i shkaktuar nga toksinat bakteriale, deri tek kushtet
gjenetike, siç janë intolerancat e shkaktuara nga mungesa e një enzimë (për
shembull, pamundësia për të tretur sheqerin, duke rezultuar me intoleranc ne
laktozë dhe ndjeshmëria ndaj gjërave qe permbajne gluten si në sëmundjen
Celiace. Simptomat mund të shkaktohen nga medikamente të tilla si aspirina dhe
ampicilina, ngjyra ushqimore si glutamat monosodium qe eshte një shtues aromë
ushqimi, dhe nga disa shkaktues psikologjikë. Këto sëmundje dhe kushte mund të
kenë nevojë të hetohen nga një mjek shëndetësor, ato s’ janë alergji dhe s’
do të identifikohen gjatë testimit të alergjisë.

Testimi laboratorik për reaksionet alergjike mund
të përfshijë:

Testimi i gjakut specifik për alergjin IgE: ky
është testi që përdoret për të ndihmuar në diagnostikimin e alergjive. Testi
mat sasinë e antitrupave IgE specifike për alergjen në gjak në mënyrë që të
zbulojë një alergji ndaj një substance të veçantë. Ai përfshin marrjen e një
mostre gjaku dhe kontrollin për secilin alergjen të dyshuar. Alergjenet mund të
zgjidhen një nga një ose duke zgjedhur panele siç janë panelet ushqimore, të
cilat përmbajnë alergjenët më të zakonshëm të ushqimit për të rritur ose
fëmijë, dhe panelet e barërave, pastaj alergjenët më të zakonshëm të ajrit në
vendin ku jeton personi. Zgjedhjet individuale janë shumë specifike; për shembull:
bleta e egër kundrejt bletës së mjaltit, e bardha e vezëve kundrejt të verdhës
së vezës, merimangat , dermatofaget etj. Mjeku do të zgjedhë alergjenët më të
përshtatshëm. Zakonisht dikush do të jetë vërtet alergjik ndaj disa substancave
(4 ose më pak). Me kusht që një test specifik IgE është negativ, atëherë shanset janë
që personi i testuar të mos jetë alergjik ndaj asaj substance, por një test
pozitiv nevojitet të vlerësohet në kontekstin e historisë klinike të personit.
Dikush mund të ketë një nivel të ulët të IgE dhe ende ka një reagim të ashpër
ndaj ekspozimit aktual ndaj alergjenit ose një niveli të ngritur dhe asnjëherë mos
të përjetojë një reagim. Fëmijët të cilët tejkalojnë një alergji ushqimore mund
të vazhdojnë të kenë rezultate pozitive të testit IgE për shumë vite.Shënim:
Metoda tradicionale për testimin e gjakut ishte RAST (testi
radioallergosorbent), por ai është zëvendësuar kryesisht me metodat më të reja
të imunitetit të IgE-specifik.

Testimi i IgE total ndonjëherë bëhet për të kërkuar një proces alergjik në vazhdim. Eshtë një test gjaku që zbulon sasinë totale të proteinës IgE (përfshirë antitrupa alergjie), por s’ identifikon alergene specifike. Përveç alergjive ka edhe kondita tjera qe mund të bëjnë që niveli i IgE të rritet.
Numërimi i plotë i gjakut (CBC) dhe ËBC diferencial — këto teste përfshijnë edhe matjen e eozinofileve, një lloj qelizash të bardha të gjakut. Niveli i eozinofileve mund të rritet në një person me alergji.
Testet e gjakut të histaminës dhe triptazës mund të përdoren për të ndihmuar në diagnostikimin e anafilaksës ose aktivizimit të qelizave mast
Sfidat me ushqime orale konsiderohen “standardi i artë” për diagnostikimin e alergjive ushqimore. Ato kërkojnë mbikëqyrje të ngushtë mjekësore, derisa reagimet mund të jenë të rënda, duke përfshirë anafilaksinë kërcënuese për jetën. Sfidat ushqimore përfshijnë dhënien te një person sasi të vogla të alergeneve potenciale ushqimore të pa shënjuara në kapsulë ose formë intravenoze dhe të shikoni për reaksione alergjike. Negativët konfirmohen me dhenjen e sasive me të mëdha të ushqimit .

Eliminimi i ushqimit është një mënyrë tjetër për të provuar për alergjitë ushqimore: eliminimi i të gjitha ushqimeve të dyshuara nga dieta, pastaj rivendosja e tyre një në një kohë për të zbuluar se cilat janë duke shkaktuar problemin. Shmangia dhe Eliminimi-Pasi të jetë zhvilluar një alergji, mënyra më e mirë për të parandaluar një reagim është parandalimi i ekspozimit kudo që të jetë e mundur
Desensitizimi (imunoterapia, terapi specifike imune, ndonjëherë rekomandohet Me kusht që s’ mund të shmanget alergjeni. Ai përfshin injeksione të rregullta të alergjenit, të dhëna në doza në rritje që mund të “stimulojnë” trupin ndaj alergjenit. Keto ulin sasinë e antitrupave IgE në gjak dhe bëjnë që trupi të bëjë një antitrup mbrojtës, një tjetër nga imunoglobulinat, IgG por kjo praktikohet vetëm nga specialistët e Alergologjisë.

Në mënyrën më të përsosur dhe me metodat më të avancuara aktualisht në vendin tonë këto testime i realizojmë ne në Olive Medical & Laboratory.

Related posts

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *