Çka është hemostaza?

Shkruar nga: Dr. Valbonë Blaku, OML staff

Hemostaza është një proces kompleks, që normalisht aktivizohet menjëherë pas dëmtimit të murit të vazës të gjakut dhe që siguron ndërprerjen e rrjedhjes se gjakut (hemoragjinë) dhe më pas rivendosjen e qarkullimit në këtë vazë pas rindërtimit të dëmtimit. Ajo përfshin ndërveprimet e enëve të gjakut (strukturat e mureve të gjakut dhe qelizave endoteliale që veshin nga brënda këto enë) dhe gjakut (trombocitet dhe faktorët e koagulimit).Hemostaza normale siguron shmangien e humbjes së menjëhershme të gjakut, humbje që në varësi të përmasave dhe llojit të vazave (arterie, venë, kapilar) mund të jetë nga sasi të vogla (të parrezikshme për jetën) deri në sasi të mëdha dhe për një kohë të shkurtër, me rrezikimin e jetës si pasojë e anemisë dhe pakësimit të volumit (ku në të tilla raste do të duhet dhe ndihma e mjekut dhe e medikamenteve). Zhvillohet në mënyrë natyrale, të pavetëdijshme (pra ne nuk mund ta nxisim ose ta frenojmë me dëshirën tonë).Endoteli i vazës së gjakut është mjaft i lëmuar, kusht i domosdoshëm për qarkullimin pa pengesa të gjakut. Po qe se endoteli dëmtohet (atheroskleroza, vaskuliti etj), pra prishet lëmueshmëria e tij, aktivizohet procesi i koagulimit me pasojë formimin e trombit. Hemostaza përfshin:
• Hemostazën primare
• Koagulimin
• Fibrinolizën
 Hemostaza primare, ndodh menjëherë pas dëmtimit dhe konsiston në: ngushtimin e lumenit të vazës së gjakut (vazokonstriksioni) dhe formimin e trombit primar ose trombit trombocitar.Kur dëmtohet vaza e gjakut, jashtë murit të vazës, do të dali gjaku me të gjithë përbërësit e tij (qelizat dhe plazma). Vaza e gjakut, në sajë të elasticitetit të murit, ngushtohet dhe nese kalibri i vazes është i vogël, mund të çojë në ndërprerjen e hemoragjisë.Menjëhere do të futen në veprim trombocitet, të cilët do të adezohen (ngjiten) me murin e vazes së gjakut të dëmtuar. Faktori më i rëndësishëm i adezimit është faktori von Willebrand (vWF), që siguron lidhjen midis përbërsve të murit të vazës së gjakut dhe receptorit GP-1b, që ndodhet ne sipërfaqen e trombocitit. Mungesa e këtij faktori jep sëmundjen e von Willebrand . Mbas adezimit nga veprimi i faktorëve stimulues si PgI2, Trombina II do të çojë në çlirimin e kalçiumit që ndodhet brënda trombociteve me pasojë aktivizimin e sistemit aktinë-miozinë, rrjedhimisht do të ketë ndryshim të formës së trombocitit dhe çlirimin e përmbajtjes së granulave të trombocitit, ku elementet më të rëndësishëm janë ADP, serotonina etj. Faza tjeter është agregimi pra realizimi i lidhjeve të forta trombocit-trombocit dhe në këtë mënyrë formohet trombi primar ose trombi trombocitar, që është i tretshëm, por kur kalibri i vazës është i vogël mund të japi ndalim të hemoragjisë.Pra hemostaza primare konsiston në bashkëveprimin e vazës së gjakut me trombocitet dhe përfshin adezim te trombociteve, ndryshimin e formës se tyre, sekretim të përmbajtjes së granulave të trombociteve dhe agregimin e trombociteve duke çuar në formimin e një trombi primar ose trombi trombocitar.Për të vlerësuar këtë fazë shërbejnë këto teste:
1. Koha e hemoragjisë /koha e gjakderdjes . Është koha që duhet për të formuar trombin trombocitar. Koha e hemorragjisë, vlerëson cilësinë, numërin e trombociteve si dhe elasticitetin e murit të vazës së gjakut. Më shpesh në praktikë përdoret koha e gjakderdhjes 1-4’ (mesatarisht 3’). Shpohet lapra e veshit dhe çdo 30” me një letër thithëse preket (jo fshihet) pika e gjakut, derisa të mos ngelet më njollë gjaku tek letra. Para se të bëhet KH, duhet pyetur pacienti për medikamentet që merr Aspirina nuk duhet marrë deri në 2 javë para bërjes së testit.
2. Agregimi i trombociteve bëhet me agregometer.Numërimi i trombociteve dhe vlerësimi i morfologjise se tyre. Pra, kërkohet, jo vetëm sa është numri i trombociteve (144.000-444.000 mm3), por dhe struktura dhe funksioni i tyre. Kjo shikohet kur bëhet vlerësimi i tyre në strishon e gjakut periferik të marrë me antikoagulant dhe në strishon pa antikoagulant (atë të formulës leukociare) ku shihet nëse trombocitet gjenden ose jo të vendosura në grupe.Ka metoda të ndryshme për numërimin e trombociteve, secila me avantazhet dhe disavantazhet e saj, por numërimi i trombociteve në strishot e gjakut periferik te përgatitura mirë dhe nga një mjek me eksperiencë është vlerësimi më i mirë i numërit të trombociteve në krahasim me çdo metodë tjetër (optical particle counter).Elementet më të rëndësishme në hemostazën primare janë; vaza e gjakut, numëri dhe funksioni i trombociteve dhe vWF (komponent i plazmës). Po qe se secila prej tyre dëmtohet, për shkaqe të lindura ose të fituara, hemostaza primare do të dëmtohet, me pasojë hemoragjinë apo trombozat.
 Faza e koagulimit (hemostaza sekondare). Pasi formohet trombi primar (trombocitar) gjatë hemostazës primare,
1. Proteinat inaktive të koagulimit (faktorët e koagulimit) që ndodhen në plazmë aktivizohen në formë kaskade, progresive (njëra pas tjetrës) dhe hemostaza sekondare fillon, për të përfunduar 3-6 minuta më vonë me formimin e trombit hemostatik ose të trombit përfundimtar . Faktorët e koagulimit (proteina ose glukoproteina) janë në gjëndje inaktive në kushte normale (nëse do të ishin gjithmonë në fazë aktive, pasoja është tromboza apo dhe hemoragjia nga konsumi i tyre .Gjithsejt janë 13. Tek faktorët e koagulimit përfshihen dhe kininogjeni me peshë të madhe molekulare, prekalikreina, plazminogjeni, proteina C. Jonet e Ca2+ janë shumë të rëndësishëm në aktivizimin e faktorëve të koagulimit.Të gjithë faktorët e koagulimit pa përjashtim janë shumë të rëndësishme. Dëmtimet sasiore apo cilësore të secilit prej tyre, të lindura apo të fituara, është baraz me një sëmundje trombotike ose hemoragjike dhe në disa raste dhe të dyja së bashku siç ndodh në KID (Koagulimi Intravaskular i Diseminuar). Shumica e tyre sintetizohen në hepar (kujdes sëmundjet e heparit) dhe faktorët II, VII, IX , X proteina C janë Vitaminë K-dependente (pra aktivizohen nga Vit.K). Të gjithë këta faktorë zëvëndësohen duke dhënë plazmë dhe disa prej tyre më produkte të plazmës (si krioprecipitati apo koncentratet e pastra të faktorëve të ndryshëm të koagulimit).
2. Faza e koagulimit përbëhet nga udha e jashtme, e brëndshme dhe e përbashkët e koagulimit.
• Udha e brëndshme e koagulimit (Intrinsic Pathway) do të aktivizohet si pasojë e dëmtimit të murit të vazës së gjakut dhe ekspozimit të të kolagjenit, i cili me anë të kontaktit (dhe kininogjenit me peshë të madhe molekulare) do të aktivizojë faktorin e XII të koagulimit që më pas do të aktivizojë faktorët XI, IX dhe X (këtu luan rol të rëndësishëm faktori VIII).
• Udha e jashtme e koagulimit (Extrinsic Pathway) do të aktivizohet si pasojë e dëmtimit të murit të vazës së gjakut dhe ekzpozimit të qelizave subendoteliale ndaj gjakut, për pasojë do të çlirohet faktori indor, i cili do të aktivizojë faktorin VII të koagulimit që do të veprojë direkt në aktivizimin e Faktorit X.
• Pra të dyja rrugët arrijnë në një pikë të përbashkët (aktivizimi i Faktorit X) dhe që këtu fillon udha e përbashkët e koagulimit me pasojën përfundimtare kalimin e fibrinogjenit në fibrinë. Fibrina vendoset mbi trombin trombocitar të formuar gjatë hemostazës primare. Rrjeta e fibrinës stabilizohet nga faktori i XIII dhe përfundimisht do të formohet trombi sekondar, hemostatik ose përfundimtar, i fiksuar plotësisht tek vëndi i dëmtimit dhe që siguron ndërprerjen e hemoragjisë.
• Ndërkohë fillon rindërtimi i murit të vazës së gjakut të dëmtuar dhe të indeve të tjera përreth.
• PT evaluon faktoret e koagulimit VII, X, V, II, and I (fibrinogen).
• APTT vlerëson faktorët e koagulimit XII, XI, IX, VIII, X, V, II (protrombin), dhe (fibrinogjenin), si dhe prekallikrein (PK) dhe kininogenin me peshë të lartë molekulare (HK).
• Për factorët e koagulimit sasia vlerësohet me Factor Antigen Assay (për vWF : Ag) dhe cilësia, funksioni, aktiviteti me Factor Activity Assay (për VWF:RCo or VWF:Act). Bëhet fillimisht Factor Activity dhe pastaj nëse është e nevojshme dhe Factor Antigen (për proteinën S total dhe free).

Të gjitha këto teste mund t’i bëni në mënyrë shumë të saktë në Olive Medical & Laboratory!

Related posts:

A e keni ditur? Kafshimi i maces çon në depresion
Njerëzit me ngjyrë janë katër herë më të ekspozuar për të humbur betejën me COVID-19, thonë shifrat ...
Çfarë ndodh po qe se vaksina e Covid-19 s'krijohet dot?
Lani rrobat në 60 gradë për ta parandaluar koronavirusin
Çrregullime të gjumit
Shpërndahen material mësimor për fëmijët
VIDEO / Ylli i pop-it pozitive me Covid-19: Kam zhvilluar antitrupa
Ngërçi i këmbës gjatë natës, arsyet pse ndodh dhe si mund ta parandalojmë
FOTO: Prifti në SHBA shpërndan ujin e bekuar me pistoletë plastike
Kur mund të mbyllet zyrtarisht epidemia e COVID-19?
Këto këmisha të bardha janë më të mirat tani
Çfarë duhet të bëjmë kur jemi të zemëruar?
Franca mund të rikthejë masat e izolimit
Bukë Shtëpie Me Miell Të Ashpër – Receta Hap Pas Hapi
Ramadani: ende s' ka kaluar pandemia, nevojitet të kemi kujdes
Bashkëjetesa e fëmijëve me kafshë (FOTO)
“Pse në spitale virusi përhapet dhe nga ajri, shmangni ushqimet e gatshme e fast-food”, epidemiologu...
Katër raste të reja me koronavirus dhe 19 të shëruar
Si ndërlidhen me njëra-tjetrën mosha, kanceri dhe sëmundjet e zemrës?
Trajneri i fitnesit Bardhi Uka: Çka të hamë gjatë Ramazanit dhe cilat janë përfitimet nga agjërimi?
22 të shëruar dhe 4 raste të reja me koronavirus në Kosovë
Kafe turke për një jetë të gjatë: Zbuloni faktet interesante
​Kina do të përfundojë në korrik provat klinike të fazës 2 të vaksinave COVID-19
Të Pish Vezë – Sekreti i Një Organizmi Super Të Fortë
Si Të Përmirësoni Sistemin Tretës Nga Problemet Prej Karantinës
“Luftë (dashurie)” me Bietën dhe Kroin/ VIDEO
Fytyra do i’u falenderojë pas kësaj maske
“Për të krijuar imunitetin e tufës, nevojitet të vdesin 2 milionë amerikanë”- Çfarë thotë shkencëtar...
Pesha e trupit – këto janë pesë mënyrat për ta menaxhuar situatën
Klinika Infektive: Tre pacientë në gjendje të rëndë, tre të tjerë lirohen në shtëpi
Kështu duken mushkëritë e fëmijëve të infektuar me Covid-19
Epidemiologu: Shqipëria e Kaloi Ciklin e Koronavirusit por nevojitet Kujdes
Fryrja e Këmbëve – Lehtësimi me anë të Ushqimeve
Testimi për proteinet totale, albuminet dhe raporti albumin/globinë
Si do të ndryshojnë zyrat e punës pas Covid-19
Çdo dhembje koke sinjalizon një problem shëndetësor, çfarë nevojitet të dini
Po qe se të sëmurëve me coronavirus u mungon vitamina D, urgjentisht duhet t’u bëhet kompensimi! Për...
Leksione nga Bella Hadid tek Rita Ora! Mënyra e re për të veshur bikinit këtë verë është super “hot”
Maskat perfekte për lëkurën që mund t'i bëni në kohë izolimi - Gazeta Express
Ata që vijnë nga jashtë do të qëndrojnë vetëm shtatë ditë në Qendrën e Studentëve
Përdorimi i Antibiotikëve Nxit Rrezikun e Shfaqjes së Artritit Reumatoid
Endoskopia dhe COVID19
“Bekimet e mia” Miriami poston foton e ëmbël të fëmijëve
Lajmet Mbi COVID-19, Mos Beso Gjithçka Që Sheh!
Të mirat shëndetësore të Acidit folik
Qytetari nga Rahoveci ankohet për mungesë termometri, kundërpërgjigjet Stafi Shëndetësorë
416 të prekur nga koronavirusi në Shqipëri
Hurmat E Arabisë, Nëntë Llojet Më Të Shëndetshme
Mpiksja e gjakut mund të jetë arsyeja pse koronavirusi është më vdekjeprurëse në Europë sesa Kinë
Rritet numri i rasteve të reja me COVID 19 në Kosovë
Dobësimi ndihmon te mospërmbajtja urinare
Vdes shtatzëna e parë me koronavirus në Kosovë
Femrat me flokë të shkurtër janë shumë joshëse
Mos i bëni këto gabime Me kusht që nuk doni që xhinset të ju prishen gjatë larjes
Bëni këto veprime që të lini përshtypje të parë më të mirë
Vaj ulliri për flokë të shëndetshëm e plot shkëlqim
Si të lani një maskë mbrojtëse kundër Covid-19? 6 këshilla nga ekspertët
Një vit me ‘Familja Jonë’
Thinjat e flokëve tek meshkujt, çka paralajmërojnë ato?
Covid-19 i merr jetën foshnjës së porsalindur
Pse nevojitet të përdorim krem kundër diellit edhe kur jemi shtëp
Pas Covid-19 / Në Britaninë e Madhe do të investohen 2.5 miliardë dollarë për pedalimin dhe ecjen
Ju del gjumi çdo natë në të njëjtën orë, ja nga çfarë po vuan trupi juaj
COVID-19, Pasojat E Papritura Tek 30 Vjeçarët
Çfarë po ndodh me vaksinën për COVID-19?
Pasi të lexoni këtë, do të bindeni se s’jeni aq të pastër sa mendoni
American Austrian Foundation vazhdon përkrahjen e mjekëve nga Kosova
Pse është mirë të thoni ‘Të Dua’ çdo ditë?
“Covid, komplot botëror”/ Kjo është videoja e bujshme e biokimistes gjermane që është fshirë nga çdo...
Dy raste me Covid-19 në Lipjan, kryetari apelon tek qytetarët që të qëndrojnë në shtëpi
Komunikimi i përditshëm për koronavirusin/ 27 Prill 2020 – Instituti i Shëndetit Publik
Rritet sërish numri i rasteve dhe viktimave në Itali
Tre pacientë të Klinikës Emergjente rezultojnë pozitiv me COVID-19
Cili vend po planifikon hapjen e restoranteve më 15 maj?
Arrestohen 70 persona brenda 24 orëve – nuk i respektuan vendimet e Qeverisë për parandalimin e pand...
Sa nevojitet të ecë një grua gjatë shtatzanisë? Udhëzime për secilin tremujor
Lajm i mirë: Veterniku së shpejti me Qendër të Mjekësisë Familjare
Infermierja u shërben me të brendshme pacientëve me Covid-19, merr masa disiplinore
Disa nga shkaktarët e dhembjes së lukthit
A rrezikojmë të infektohemi me coronavirus përmes ushqimit? Këshillat e reja, çfarë duhet pasur kujd...
Coronavirusi mund të përhapet dy herë më shpejt sesa ishte thënë më herët, thotë një studim i një la...
Shkon në 12 numri i viktimave nga koronavirusi në Kosovë
Në front me pandeminë – Njihuni me heronjtë mantelbardhë në pikën kufitare në Han të Elezit
Kjo proteinë mund të luaj një rol të rëndësishëm në pneumoni dhe Covid-19, thonë studiuesit
Vitamina D: Cila sasi është e tepërt për konsum?
Koronavirus, sot hyjnë në fuqi masat e reja të qeverisë
Ushqimi ditor i Kourtney Kardashianit: asnjëherë s' ka pasur probleme me peshën trupore!
Sa kohë zgjat shërimi i pacientëve me coronavirus?
Koronavirusi në Francë – Mbi 28 mijë viktima dhe më shumë se 182 mijë të infektuar
Coronavirusi – Vaksina mund të jetë gati jo më herët se në muajin shtator
Zbulohet një mutacion i COVID-19 edhe më ngjitës se i pari
Si ta përgatisni kremin me aloe vera dhe vitaminë E
Pickimet e Grerëzave – Trajtimet Natyrale Dhe Mënyrat Si T’i Mbani Larg
Qumësht Apo Lëng Portokalli, Cili Të nevojitet Në Mëngjes
A funksionon vërtet pasta e dhëmbëve për heqjen e akneve?
Si Ndikon E Qeshura Tek Njerëzit Që Vuajnë Nga Astma
Infermierja rikthehet në Pediatri pas punës vullnetare në Klinikën Infektive
ROLI DHE RËNDËSIA E VITAMINËS D Është i rëndësishëm në formimin e kockave, dhëmbëve dhe ndihmon në...
Çfarë është homocisteina?
Shmangni këto gjëra për të ngadalësuar plakjen

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Next Post

AGK kundër raportimit joprofesional

Tue Apr 21 , 2020
Asociacioni i Gazetarëve të Kosovës, kanë reaguar ndaj raportimit për vdekjen e një vajze dhe raportimit joprofesional të mediave. “Asociacioni i Gazetarëve të Kosovës është duke përcjellur me vëmendje raportimet e fundit rreth rastit të vdekjes së vajzës si rrjedhojë e rrëzimit nga ndërtesa dhe vdekjes së gruas shtatzënë si […]