Lindim të mirë apo të këqinj?

Nëse njerëzit lindin të mirë apo të këqinj, kjo është një çështje e debatuar nga filozofët për shekuj me radhë. Aristoteli argumentonte se morali është i mësuar gjatë jetës, dhe se ne lindim si “krijesa amorale”, ndërsa Sigmund Frojdi i konsideronte të lindurit një propozim moral të zbrazët.

Kushdo që ka lexuar librin “Zot i Mizave”, do të priste që fëmijët të jenë tërësisht sociopatë, që mezi presin të çlirohen nga prangat e vendosura nga të rriturit, të ngrenë një kult, dhe të përpiqen të vrasin brutalisht njëri-tjetrin. Ndoshta dy pikëpamjet më të njohura kundër këtij debate, janë ato të Tomas Hobsit dhe Zhan Zhak Rusosë.
Hobsi i përshkruan njerëzit si “të këqinj” dhe “brutalë”, që kanë nevojë për shoqëri dhe rregulla, për të vënë nën kontroll instinktet e tyre, në mënyrë që të kenë sukses. Më vonë Ruso e kritikoi hapur atë, duke argumentuar se njeriu do të ishte i butë dhe i pastër, pa korrupsionin e lakmisë dhe pabarazisë, të shkaktuar nga sistemi i klasës i imponuar nga shoqëria jonë.
Studimet e fundit të psikologjisë zhvillimore, tregojnë se tek njerëzimi mund të ketë disa “të mira” natyrale (ose, për të qenë më teknike, të paktën fëmijët janë të aftë të bëjnë gjykime morale në një moshë më të hershme sesa mendohej më parë).
Një nga studimet e paraqitura në “Bebet:Bota e tyre e mrekullueshme”, u zhvillua për të demonstruar nëse dhe në çfarë moshe të vegjlit, tregonin një preferencë ndaj sjelljes “të mirë”.
Për ta bërë këtë, foshnjave që ishin më pak se 1-vjeç iu tregua një shfaqje me kukulla, ku forma të ndryshme me ngjyra, vepronin në mënyra që ishin qartazi të njohur si moralisht të drejta apo të gabuara.
Një rreth i kuq tregohet duke u përpjekur të ngjitet në një kodër, ndërsa një shesh i keq “blu” përpiqet ta shtyjë atë poshtë. Ndërkohë, trekëndëshi “i mirë” i verdhë përpiqet të ndihmojë rrethin e kuq duke e shtyrë atë. Pas shfaqjes, foshnjat u pyetën se me cilat forma dëshironin të luanin:sheshin e keq ngjyrë blu, apo trekëndëshin e verdhë të mirë.
Siç mund ta paramendonit, ata të gjithë e zgjodhën këtë të fundit, trekëndëshin që shfaqte sjellje “të dobishme” dhe “vetëmohuese”. Kjo vlente edhe për foshnjat vetëm 7-muajshe. Skena përsërit gjetjet e një studimi të vitit 2010 nga Qendra Konjitive e Foshnjave në Universitetin e Jeilit në SHBA, e cila vazhdoi më tutje për të provuar se foshnjat zgjedhnin kukulla për shkak të veprimeve të tyre, dhe jo për variablat e tjera (për shembull, një preferencë e lindur, apo ose një familjaritet me një ngjyrë apo formë të caktuar).
Kur shfaqja u riprodhua me forma që merrnin rolin e kundërt, foshnjat zgjidhnin ende kryesisht formën që kishte marrë rolin e “ndihmësit”. Një studim i vitit 2017 nga Universiteti i Kiotos në Japoni, kishte një qasje dhe gjetje të ngjashme me studimin e kukullave, duke konfirmuar këto rezultate.
Fëmijëve të vegjël deri në 6 muaj, iu u shfaqën video që shfaqin 3 personazhe të ngjashëm me Pacman, të quajtur “agjentë:një “viktimë”, një “ngacmues” që bombardonte në mënyrë agresive viktimën, dhe e përplas atë në një mur, dhe një agjent i “palës së tretë”.
Ndonjëherë, agjenti i palës së tretë do të ndërhynte për të ndihmuar viktimën, duke e vendosur veten midis viktimës dhe dhunuesit, dhe ndonjëherë do të largohej. Pas shikimit të videos, fëmijët duhej të zgjedhin personazhin e tyre të preferuar, dhe më së shumti zgjodhën agjentin ndërhyrës të palës së tretë, që ishte përpjekur të ndihmonte viktimën.
Studime të tjera, kanë treguar gjithashtu se foshnjat shfaqin sjellje altruiste, si “Studimi i Nënës së Madhe” nga Harvardi, ku foshnjat që nuk e dinin se po vëzhgoheshin, vepronin ende mirë dhe ishin të dobishme për të tjerët, duke sugjeruar që kjo nuk është thjesht një sjellje e mësuar për të shmangur ndëshkimin.
Ndërsa këto studime nuk mund të hedhin poshtë plotësisht pikëpamjet më pesimiste të Frojdit dhe Hobsit mbi natyrën njerëzore, duket se sugjerojnë se foshnjat janë të prirura natyrshëm të preferojnë sjelljen altruiste, dhe se prindërit mund të jenë mjaft të sigurtë, se ndërsa të lënit e fëmijëve të tyre në një ishull të shkretë ndoshta nuk është ideja më e mirë, ata të paktën nuk do të përpiqen të përplasin më të dobëtin në ndonjë shkëmb.

Related posts:

Dr.Talat Pallaska: Pionieri dhe doajeni i lëmisë së ORL në Kosovë
How To Lose 10 Pounds Even If You Hate Vegetables
Kosovarët ia mësyjnë psikiatrisë
Çfarë e shkakton gjakderdhjen e hundëve gjatë dimrit?
A do të shkarkohet edhe Bordi Drejtues i SHSKUK-së?
Dalin pagat e dhjetorit, tronditen mësuesit, mjekët e policët
Skandaloze: Me 3 diploma universitare shtetërore por i papunësuar
Rudina Xhunga: Mjekëve të këtij vendi, të kujtohemi t’u themi dhe faleminderit!
Spanja shënon rënie të numrit të viktimave, 637 të vdekur në 24 orë, më e ulëta prej 24 marsit
Shkencëtari Japonez, fitues i çmimit Nobel, tregon se si pastrohet trupi gjatë Ramazanit
Syla: Gjendja është rënduar, mjekët po ikin nga Kosova
Sa herë vizitoheni te mjeku në Zvicër
Vibrant
Grupi i Kirurgëve kryejnë operacionin e parë të ndarë në disa faza
Apeli i fortë i mjekut: Profesioni na vodhi rininë, politika kërkon të na grabisë lirinë
Hoteli luksoz në Graz lëshon për tri ditë të gjitha dhomat falas për turistë
Më pikëlloi vdekja e veprimtarit Rexhë Xhakli në Nju Jork. Si kosovar i lindur në Fier dhe i ikur në...
Dr.Blerim Myftiu: Kokëdhembja e tipit “cluster”
Ortopedi i cili ka trajtuar një rast të veçant kirurgjik
COVID-19 is now a pandemic: What next?
Në kohën kur po ballafaqohemi me Pandeminë e COVID-19, si Kryetar i LDK-së, nuk do ti tërheq njëan...
Vaksina që do parandalojë deri në 80% infeksionet nga stafilokoku
QKMF në Prizren siguron pajisje të rëndësishme laboratorike për analiza të ndryshme
Komunikatë nga Instituti Kombëtar i Shëndetësisë Publike GJASHTË TË SHËRUAR DHE NËNTËMBËDHJETË RASTE...
Gazeta Express dhe Gazeta Shneta sërish plasojnë fake news kundër mjekëve shqiptarë
Mjekët janë me koeficientin më të lartë të inteligjencës
Cilat gra preken nga kanceri i gjirit?
Version cefalik
Sqarime rreth Aprobacionit në Gjermani
Më gëzoi shumë shërimi i plotë i pesë të infektuarve me virusin COVID-19. Mbetem me shpresë e besim,...
Dr.Halil Krasniqi: A jemi të rrezikuar nga virusi Kinez?
A rriten shanset për të ngelur shtatzënë nëse kryeni marrëdhënie seksuale çdo ditë?
Spitali i Vushtrisë po e mbingarkon QKUK-në me raste të cilat kanë mundur të kryhen në Spitalin e Vu...
850 doktorë shqiptarë në Gjermani, shumica e tyre në frontin e parë
A Trainer Reveals the Best Exercises For a Stronger, Toned Butt
Njihuni me shkencëtarin shqiptar të neurologjisë në SHBA
Keni këto probleme vaginale? Kontrollohuni menjëherë tek mjeku
Maji, muaj i normalitetit të jetës në Austri
Vinkristin
Skandaloze: Nëse të dhemb barku(kolikë abdominale) mjekët në Kosovë të udhëzojnë menjëherë te Kirurg...
Mos e hidhni kokën prapa kur keni gjakderdhje në hundë
A mund të përdorin arra fëmijët?
Barometri: Sa janë prekur nga pandemia ndërmarrësit shqiptarë në Zvicër
Ortopedët nuk thyhen as pas presioneve, vazhdojnë grevën fuqishëm
Situata në Itali, flet mjekja: Rastet kanë filluar të shërohen
Venosklerozë
Katër përfitimet kryesore të suplementeve të kolagjenit
Dr.Përparim Ramusa: Albin Kurti i ka dy mundësi
Trump ndalon fondet për OBSH-në, e akuzon për keqmenaxhim
Mjekët izraelitë zhvillojnë një metodë revolucionare për kancerin e gjëndrave tiroide
Kur një person konsiderohet i shëruar nga Covid-19? Pse gjurmimi i rasteve të shëruara është i rëndë...
Kosovë/ 14 raste të reja pozitive me COVID-19, shkon në 224 numri i të prekurve
Ja struktura e Shoqatës së Mjekëve Shqiptarë në Gjermani
Sëmundja tmerruese e shpikur nga mjekët, që shpëtoi dhjetëra hebrenj
Shqiptari i dehur sulmon mjekët dhe policinë
Dr.Nderim Salihaj: Disa nga format e trajtimit të lëndimeve të gjymtyrëve që i hasim në popullatën t...
Virusi vdekjeprurës/ Çfarë dihet deri më tani?
Rrezikimi i trafikut publik me veprime apo mjete të rrezikshme
Mjeku shqiptar që prodhoi vaksinën kundër tërbimit
Doktoresha shqiptare e diplomuar në shkollën e mjekësisë në Harvard
Urdhërohet anulimi i ndërhyrjeve kirurgjikale në fundvit, ngaqë nuk ka mjek
Skandaloze: Injeksionet dhe infuzionet që shkruhen në Ordinanca private po administrohen në ambulant...
Ministria e Shëndetësisë: 17 raste të reja me COVID-19, shkon në 400 numri i të prekurve
Për herë të parë që nga janari, Kina s’ka asnjë vdekje prej Covid-19
Urime Pashkët të gjithë besimtarëve të krishterë! Sot, besimtarët katolikë dhe protestantë në Kosovë...
Deri 400 mjekë shqiptarë në Zvicër
Çka është Fibromialgjia dhe si trajtohet?
Agjërimi parandalon shumë sëmundje dhe ripërtërin metabolizmin e organizmit
Kur nuk e pranon injeksionin shkaku i frikës por trajtimi oral del më efektiv
https://avmajournals.avma.org/…/abs/10.…/javma.2001.219.1573
Mjeku shqiptar, Taulant Muka zbulon terapinë për të luftuar menopauzën
Rekomandimet e Institutit Kombëtar për ANP “Adem Jashari”
Vizita sistematike shëndetësore për nxënësit e shkollave në Kryeqytet
Ajo që ishte e nevojshme por nuk u bë, përbën shkelje. Presidenti ka vendosur të anashkalojë nenin 8...
Virologji
Doktor Enver Hoxha ekspozon fakte të krimit serb në Kosovë
“Parc de la Distance”, parku publik që respekton rregullat e distancimit social |Revista Monitor
Vazhdon riatdhesimi: 145 kosovarë u kthyen nga Belgjika në Prishtinë
NATO po shënon plot 71 vjet në mbrojtje të demokracisë, lirisë, paqes dhe sigurisë në Europë dhe Ame...
Doktori kosovar godet Edi Ramën/ Nuk mbahet qurani një natë para Bajramit
Disa këshilla të thjeshta por të domosdoshme rreth bebeve
Fatime Blakaj, humanistja që mundësoi shërimin 2800 fëmijëve shqiptarë në Austri
Pa alpinistë, më e thjeshtë! |Revista Monitor
Përse të rinjtë tanë “tremben” nga studimi i mjekësisë?
Reciprocitet, që barazi. Sot në ora 00:00 hyri në fuqi vendimi i Qeverisë në detyrë të Republikës së...
Mjeku Shqiptar bëhet pjesë e Kolegjit mbretëror të Mjekëve Britanik
Mos e stresoni një grua shtatzënë, 5 gjërat e dëmshme që mund t’i ndodhin bebes
Hipnoza - Sabir Krasniqi
Nuk përjashtohet teoria e laboratorit në Wuhan? Mediat britanike: Stafi u spërkat me gjak!
Ismaili: Profesionistë shëndetësorë duhet t’i marrin pagat ma rritje
How to increase height: Factors that influence growth
Mbrëmë ishte mbledhja korresponduese, e 21-ta me radhë, e Qeverisë së Kosovës. Nëntë pikat e kësaj m...
Ja çka janë ata që shkruajnë me dorë të majtë!
Dr. Gupta thotë, Askush nuk duhet të vdesë nga kanceri përveçse nga pakujdesia
Kosovarët me viza pune austriake, mbesin në Kosovë
Mjekët dhe infermierët e QSUT nuk marrin rrogat: Shteti po tallet
Dr.Besnik Ibishi: Kockat tona nuk zmadhohen e as forcohen kur shtojmë peshë
Skandaloze:Fëmijëve u shiten stimulues për seks në shkollën “Maarif” në Prizren
Mjekët dhe infermierët,çirakë në shtëpi të vetë !
Dr.Istref Plakolli: Qeveria po e neglizhon Koronavirusin

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Next Post

Lëre beben të qajë

Mon Feb 11 , 2019
Lotët nuk janë të dëmshëm për foshnjë e cila është e shëndetshme, por janë ventil shfryrjeje i saj dhe nuk do të duhej që patjetër ta ndalni. Të qarët e bebes nuk duhet shikuar gjithmonë me ankth, sepse të qarët nuk është gjithmonë shprehje e dhimbjes dhe e emocioneve negative, […]