Pse kemi lloje të ndryshme gjaku

loading...


(CNN) Shumica e njerëzve kanë një nga katër grupet e gjakut – A, B, AB ose O.

Zakonisht, lloji juaj i gjakut bën shumë pak ndryshime në jetën tuaj të përditshme, përveç Po qe se nevojitet të keni një transfuzion gjaku.

Sidoqoftë, njerëzit me Tipin A mund të kenë një rrezik më të lartë për t`u prekur nga  Covid-19 dhe për të zhvilluar simptoma të rënda, sipas hulumtimeve të fundit, kurse njerëzit me gjak tipi O kanë një rrezik më të ulët.

Këto rezultate të studimit pasojnë prova nga hulumtimet e kaluara që grupe të caktuara të gjakut janë më të prekshme ndaj sëmundjeve të tjera si kanceri.

Por pse kemi lloje gjaku dhe për çfarë qëllimi shërbejnë ata ende s’ dihen, dhe shumë pak dihen për lidhjet e tyre me viruset dhe sëmundjet.

Zhbllokimi i rolit që luajnë llojet e gjakut do të ndihmonte shkencëtarët të kuptojnë më mirë rrezikun e sëmundjes për njerëzit në grupe të ndryshme gjaku.

“Unë mendoj se është interesante, historia evolucionare, edhe pse s’ mendoj se kemi përgjigjen se pse kemi lloje të ndryshme gjaku”, tha Laure Segurel, një gjenetiste evolucionare njerëzore dhe studiuese në Muzeun Kombëtar të Historisë Natyrore në Francë.

Pse kanë rëndësi?

Llojet e gjakut u zbuluan në vitin 1901 nga imunologu dhe patologu austriak Dr. Karl Landsteiner, i cili më vonë fitoi një çmim Nobel për punën e tij.

Ashtu si tiparet e tjera gjenetike, lloji juaj i gjakut trashëgohet nga prindërit tuaj.

Para zbulimit të grupeve të gjakut, një transfuzion, një ecuri tani e zakonshme e shpëtimit, ishte një proces i aksioneve të larta, i mbushur me rrezik.

Mjeku pionier Dr. James Blundell, i cili punoi në Londër në fillim të viteve 1800, dha transfuzion gjaku te 10 pacientët e tij – vetëm gjysma mbijetoi.

Ajo që ai s’ e dinte është se njerëzit nevojitet të marrin gjak vetëm nga njerëz të tjerë.

Ja pse: Grupi juaj i gjakut ABO identifikohet nga antitrupat, pjesë e sistemit natyror të mbrojtjes së trupit dhe antigjenet, një kombinim i sheqernave dhe proteinave që mbështjellin sipërfaqen e qelizave të kuqe të gjakut. Antitrupat njohin çdo antigjen të huaj dhe i thonë sistemit tuaj imunitar që t’i shkatërrojë ato. Kjo është arsyeja pse dhënia e gjakut dikujt nga grupi i gabuar mund të jetë kërcënues për jetën.

Për shembull, kam gjak tipi A +. Po qe se një mjek më injektoi rastësisht me tipin B, antitrupat e mi do të refuzonin dhe do të punonin për të prishur gjakun e huaj. Gjaku im do të mpikset, si rezultat do të prishte qarkullimin tim dhe do të shkaktonte gjakderdhje dhe vështirësi në frymëmarrje – dhe unë do të vdisja potencialisht. Por Po qe se do të merrja gjak tip A ose tip O, do të isha mirë.

Lloji juaj i gjakut përcaktohet gjithashtu nga statusi Rh – një proteinë e trashëguar që gjendet në sipërfaqen e qelizave të kuqe të gjakut. Po qe se e keni, jeni pozitiv. Po qe se jo, je negativ.

Shumica e njerëzve janë Rh pozitivë, dhe ata njerëz mund të marrin gjak nga ndeshjet negative ose pozitive të llojit të gjakut. Por njerëzit me gjak Rh-negativ zakonisht nevojitet të marrin qelizat e kuqe të gjakut Rh-negativ (pasi antitrupat tuaj mund të reagojnë me qelizat e gjakut të papajtueshëm të donatorëve.)

Kjo na lë me tetë lloje të mundshme parësore të gjakut, megjithëse ka disa më të rralla.

Mister evolucionar

s’ janë vetëm njerëzit që kanë grupe gjaku – të paktën 17 lloje të ndryshme të primatëve gjithashtu kanë, duke përfshirë shimpanzetë dhe gorillat. Biologët evolucionarë kanë zbuluar se llojet e gjakut janë thellësisht të lashta, që datojnë 20 milionë vjet te një paraardhës i largët që ne ndamë me primatët.

“Shumë lloje primitive…, gjithashtu kanë ndryshimet e të qenit A, duke qenë B, duke qenë AB”, tha Segurel. “Pavarësisht Po qe se është një majmun i shkëlqyeshëm apo një majmun i ri botëror, është mjaft intriguese që dallimet janë gjetur ose ruajtur në kaq shumë specie të ndryshme”.

Llojet e gjakut s’ ka gjasa të zgjasin kaq shumë rastësisht. Ato nevojitet të na japin një lloj avantazhi evolucionar, tha Segurel.

Gjeni i llojit të gjakut ABO s’ ndikon vetëm në gjakun tonë; është gjithashtu aktiv në një larmi më të gjerë të indeve dhe organeve, përfshirë sistemin tonë tretës ose të frymëmarrjes, shpjegoi Segurel. Kjo mund të jetë e rëndësishme kur trupat tanë përballen me infeksionin me lloje të ndryshme të gjakut duke na ofruar mbrojtje nga patogjenë dhe sëmundje të ndryshme.

“Interesi evolucionar i mbajtjes së këtyre llojeve (gjaku) mund të mos jetë i lidhur me funksionimin e tyre në gjak, por ka të ngjarë të funksionojë në indet e frymëmarrjes ose tretjes”, tha ajo. “Ata janë dy vendet ku keni më shumë kontakt me viruset dhe bakteret – vendet ku thithni ajrin dhe indin tretës”.

“Po qe se imagjinoni një koktej patogjenësh… mund të ketë një cikël që ndonjëherë B të jetë i dobishëm, ndonjëherë është A. Yclingiklizmi nëpërmjet atyre preferencave të ndryshme dhe përfundoni me një popullatë me lloje të ndryshme gjaku”.

kurse ne s’ e dimë saktësisht se si, Segurel tha se ndryshimi në gjenin e llojit të gjakut ndikon në ndjeshmërinë tonë ndaj sëmundjeve të ndryshme. Ajo që dimë është se grupe të caktuara të gjakut janë më të rrezikuara ndaj sëmundjeve të caktuara.

Për shembull, lloji i gjakut B është shoqëruar me një rrezik të reduktuar të kancerit; kurse grupi O ka qenë i lidhur me një rrezik më të ulët për të vdekur nga malarja e rëndë por që duket se është më e ndjeshme ndaj infeksionit të norovirusit, problemi i të vjellave të dimrit që gjithashtu shkakton diarre.

Po në lidhje me koronavirusin?

Një pjesë e vogël e studimeve kanë treguar një lidhje midis llojit të gjakut dhe koronavirusit të ri, megjithëse shumica përfshinin një numër të vogël njerëzish dhe disa s’ u shqyrtuan nga shokët.

Një ekip studiuesish evropianë që publikuan gjetjet e tyre në New England Journal of Medicine në qershor zbuluan se njerëzit me gjakun tip A kishin një rrezik 45% më të lartë të infektimit sesa njerëzit me lloje të tjera gjaku, dhe njerëzit me gjak tipi O ishin vetëm 65%, ka të ngjarë të infektohen si njerëzit me lloje të tjera të gjakut. Ata studiuan më shumë se 1900 pacientë me koronavirus të sëmurë rëndë në Spanjë dhe Itali dhe i krahasuan me 2300 njerëz që s’ ishin të sëmurë.

Një efekt i ngjashëm për punonjësit e kujdesit shëndetësor në Hong Kong me grupin e gjakut O është vërejtur gjatë shpërthimit të SARS, i cili infektoi 8098 njerëz nga nëntori 2002 deri në korrik 2003 dhe është nga e njëjta familje e viruseve.

Ekzistojnë dy hipoteza në lidhje me lidhjen midis grupeve të gjakut dhe Covid-19, tha Zhak Le Pendu, drejtor hulumtimi në Inserm, një organizatë franceze e kërkimit mjekësor. Njëra është që njerëzit me tipin O janë më pak të prirur ndaj problemeve të mpiksjes dhe mpiksja ka qenë një nxitës kryesor i ashpërsisë së Covid-19.

Ai tha se mund të shpjegohet edhe nga gjasat që virusi të bartë antigjenin e grupit të gjakut të personit të infektuar. Si i tillë, antitrupat e prodhuar nga një person me grupin e gjakut O mund të neutralizojnë virusin kur kapen nga një person me grupin e gjakut A – i ngjashëm me rregullat për transferimin e gjakut.

“Sidoqoftë, ky mekanizëm mbrojtës s’ do të funksiononte në të tëra situatat. Një person i grupit të gjakut O mund të infektojë një person tjetër të grupit të gjakut O për shembull”, shpjegoi ai, duke shtuar se çdo efekt mbrojtës s’ ka gjasa të jetë i madh dhe sasitë e antitrupave janë shumë të ndryshueshme nga personi në person.

Njerëzit me tip A s’ nevojitet të alarmohen, dhe as njerëzit me tip O s’ nevojitet të pushojnë, tha Sakthivel Vaiyapuri, një profesor i asociuar në farmakologjinë kardiovaskulare dhe helmin në Universitetin e Leximit në MB.

Vaiyapuri, në bashkëpunim me Universitetin Thi-Qar në Irak, po kryen një studim mbi rolin e grupeve të gjakut bazuar në të dhënat e më shumë se 4000 njerëzve në Irak që kishin Covid-19 dhe 4000 të cilët s’ u sëmurën. Ai tha se rezultatet e hershme sugjerojnë që tipi O mund të ketë një efekt mbrojtës, por s’ është përfundimtar. Dhe duke pasur parasysh sa shumë ndryshore themelore ka, ndonjë efekt, mbrojtës ose ndryshe, ka të ngjarë të jetë mjaft i vogël.

Për shembull, idea që të kesh gjak tip O është mbrojtës s’ përputhet me modelin e infeksionit Covid-19 në ShBA. Gjaku i tipit O është më i përhapur në mesin e afrikano-amerikanëve, megjithatë afrikano-amerikanët kanë përjetuar nivele të larta disproporcionale të infeksionit.

“Grupi O s’ nevojitet të mendojë se s’ do të marrin këtë sëmundje. Ata s’ nevojitet të vrapojnë kudo dhe të mos mbajnë distanca sociale dhe as s’ nevojitet të bëjnë një panik të grupit”, tha ai.

“Ka kaq shumë faktorë themelorë. Ne mendojmë për këtë si një virus të frymëmarrjes, por me të vërtetë është një koleksion i tërë i gjërave që s’ i kuptojmë ende”, tha ai.

Hulumtimi për llojet e gjakut ka rënë ndonjëherë midis disiplinave të ndryshme akademike, por një kuptim më i mirë i “pse-së” se kemi grupe të ndryshme të gjakut dhe marrëdhënia midis antitrupave të llojit të gjakut dhe rrezikut të sëmundjes ka të ngjarë të na ndihmojë për të zhvilluar vaksina dhe për të hartuar ilaçe të reja, përfshirë këtu edhe për Covid- 19.

 



Related posts

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *