Udhëzues thelbësor për të kuptuar statistikat në lidhje me COVID-19

Përgatiti dhe përshtati ne shqip:
Dr.Erisela Dino, Specialiste e Shëndetit Publik

loading...

Gjatë kësaj pandemie COVID-19, do të dëgjoni ose lexoni për shumë numra të ndryshëm.
Ky eshte nje udhëzues i shkurtër për t’ju ndihmuar në këtë kohë të vështirë dhe të pasigurt te pergatitur nga Royal Statistical Society (Shoqata Mbretërore e Statistikave) për të ndihmuar publikun të kuptojë më mirë statistikat.

Ju lutem kini parasysh:

– Numri i rasteve të konfirmuara do të jetë më i vogël se numri i rasteve aktuale.
– Krahasimet e numrave të rasteve dhe të vdekjeve midis vendeve mund të mos jenë domethënëse.
– Modelet prodhojnë vlerësime me interval të besueshëm. Këto modele mund të na ndihmojnë të kuptojmë efektet e mundshme të politikave.

Fjalë që mund të shihni dhe dëgjoni:

Një rast i konfirmuar COVID-19 nënkupton një person me një rezultat testi pozitiv për virusin.

Një rast i konfirmuar është aktiv nëse personi është akoma i infektuar: ai nuk ështe shëruar ose ka vdekur.

Një vdekje nga COVID-19 do të thotë një rast i konfirmuar që ka vdekur.

Shkalla e rast-fatalitetit është numri i vdekjeve permbi numrin e rasteve të konfirmuara.

Shkalla e transmetimit është numri i pritshëm i infeksioneve direkte nga një rast. Quhet gjithashtu si numri bazë riprodhues.

Shkalla e vdekshmërisë është numri i vdekjeve si një pjesë e tërë popullatës. Studiuesit llogaritin këtë normë për rajone dhe vende të ndryshme.

Çfarë duhet të keni parasysh:

Numri i rasteve të konfirmuara do të jetë më i vogël se numri aktual i rasteve.

Disa të infektuar nuk do të kene simptoma. Të kesh simptoma të qëndrueshme nuk është e mjaftueshme për një diagnozë të konfirmuar. Njerëzit me simptoma të qëndrueshme mund të mos testohen për virusin.

Testimi nuk është perfekt. Vendet ndryshojnë në rregullat e tyre rreth kush testohet për COVID-19, dhe cilat teste përdorin. Ndonjëherë, një test do të thotë që një person i infektuar nuk ka virus. Rregullat e testimit, kapaciteti dhe cilësia ndikojnë në një numër të rasteve të konfirmuara.

Krahasimet e rasteve të konfirmuara midis vendeve janë sfiduese. Vende të ndryshme kanë demografi të ndryshme, politika shëndetësore, strukturat sociale dhe kultura te ndryshme. Vendet kanë regjime të ndryshme të testimit, të cilat mund të ndryshojnë me kalimin e kohës. Vendet gjithashtu mund të jenë në faza të ndryshme të epidemisë. Pabarazitë midis vendeve në raste dhe vdekje mund të vijnë si rezultat i këtyre dallimeve.

Trajtoni shkallën e vdekshmërisë së rastit me kujdes. Ka paqartësi për numrin e rasteve dhe vdekjeve. Rastet e lehta dhe rastet pa simptoma mund të mos zbulohen. Rastet e reja mund të mos arrijnë shërim ose vdekje për disa ditë ose javë. Sistemet shëndetësore mund të regjistrojnë një vdekje nga COVID-19 si pneumoni ose një shkak tjetër. Vdekjet në të ardhmen e atyre tashmë të infektuar nuk janë përfshirë në llogaritjen aktuale.

Shkalla e transmetimit përshkruan mesataret. Shkalla e transmetimit mat se sa shpejt përhapet një sëmundje. Disa njerëz mund të infektojnë më shumë ose më pak njerëz të tjerë. Kjo varet nga sjellja, frekuenca e kontaktit, biologjia, shansi dhe faktorë të tjerë.

Rritja eksponenciale nuk mund të vazhdojë përgjithmonë. Si shembull, një person ka virusin. Ata ia kalojnë tre personave, të cilët nga ana e tyre ia kalojnë nëntë personave të tjerë. Tani, ka 13 raste. Kjo është rritje eksponenciale në raste. Rritja eksponenciale është një fazë në një epidemi. Vazhdimi i këtij trendi të thjeshtë është i papërshtatshëm për parashikimin afatgjatë. Ndërsa më shumë njerëz shërohen ose vdesin, më pak njerëz mund të marrin virusin. Në një moment, numri i rasteve të reja duhet të fillojë të ulet.

Modelet i shndërrojnë vlerat e dhena në vlerësime. Për të përdorur një shembull të thjeshtë, një model merr një shkalle transmetimi dhe prodhon një vlerësim të vdekjeve totale. Një shkencëtar mund të perditesoje modelin për të reflektuar këshillat e reja të shëndetit publik për të qëndruar në shtëpi. Ata e bëjnë këtë duke ulur shkallën e transmetimit në modelin e tyre. Kjo shkallë e ulët e transmetimit çon në një vlerësim më të ulët të vdekjes nga modeli. Këto dy te dhena paraqesin dy skenarë të ndryshëm.

Modele të ndryshme kanë qëllime të ndryshme. Pas të dhënave dhe diskutimeve të reja, shkencëtarët perditesojne supozimet dhe modelet e tyre. Modelet që prodhojnë vlerësime të ndryshme mund të jenë në përputhje me njëri-tjetrin.

Modelimi përfshin shumë shkalle të pasigurisë. Ka paqartësi në lidhje me shpejtësinë e përhapjes së virusit dhe sa njerëz shërohen. Pasiguria rrjedh nëpër këto modele. Ndërsa shkencëtarët vëzhgojnë më shumë informacione, vlerësimet bëhen më të sakta.

Ne duhet të përqëndrohemi në disa vlera të besueshme , sesa në një numër të vetëm.

Çfarë nevojitet që ju të bëni:

Besimi në statistikat publike është thelbësor. Keqiformimi mund të dëmtojë shëndetin e njerëzve.

• Ju lutemi kontrolloni burimet tuaja përpara se të ndani statistikat.
• Nëse një numër nuk duket i saktë, shihni nëse një organizatë e besueshme e ka raportuar atë numër.
• Një statistikë mund të mos tregojë tërë historinë. Artikujt e lajmeve dhe postimet në media sociale mund të paraqesin numra jashtë kontekstit.
• Grafikët mund të mashtrojnë. Kontrolloni për etiketat e qarta, të cilat tregojnë se nga vijnë të dhënat. Grafikët duhet të paraqesin numrat në mënyrë proporcionale.
Të dhënat ndërtojnë prova. Prova